Chương 11
Chương thứ XI
CHƯƠNG THỨ XI N• 22.— Cần kiệm là nguồn bề nhân ái
Nhân, nghĩa là ái, ái, nghĩa là yêu. Người nên yêu nhau, mình yêu người trước. Thấy người đói rét, mình phải âu lo. Một mình ấm no, dám đâu vui vẻ. Ở trong bốn bể, ai cũng anh em. Chia áo sẻ cơm, lòng ta mới thỏa. Người no ấm cả, là hạnh phúc chung. Lên tháp đại đồng, nhờ thang bác ái. Ta nên gắng gỏi, phải kiệm phải cần. Xưa Nã Phá Luân, ở trong quân ngũ. Đêm không yên ngủ, sách chẳng rời tay. Kể người Thái Tây, ông là thứ nhất. Xưa Lưu Việt Thạch, gối đòng suốt đêm. Giấc ngủ không êm, nghe gà dậy múa. Xưa vua Hạ Vũ, trị thủy tám năm. Một tấc quang âm, qúy hơn thước ngọc. Người ta phải học, các bậc thánh hiền. Muôn sự làm nên, chữ “cần” cốt nhất. Lại nên thêm biết, chữ “kiệm” là hay. Như ông Găng Đi, thánh hùng Ấn Độ. Ngày hai chén sữa, với hai bát cơm. Ăn thì ăn chay, mặc thì mặc vải. Tiêu dùng mọi lối, rặt của nước mình. Như ông Lý Ninh, tài cao hơn chúng. Ăn theo lao động, mặc theo thợ thuyền. Vải mốc bánh đen, vì ai cơ khổ. Kìa hai người đó, há phải đói nghèo. Vì dốc lòng yêu, phải quên mình khổ. Việc không gì khó, cốt mình hay cần. Của không sợ bần, cốt mình hay kiệm. Cần thì không kém, kiệm thì có thừa. Lại sẵn thì giờ, ta giùm xã hội. Gánh gì chẳng nổi, việc gì chẳng xong. No chung ấm chung, vui cùng thiên hạ. Kìa Au đây Á, bình đẳng tự do. Càng nở càng to, thênh thênh bể ái. ngọn nguồn gốc suối, cần kiệm làm đầu. Ai nấy bảo nhau, khắc cần khắc kiệm.
CẦN: siêng năng. KIỆM: dành dặt. ĐẠI ĐỒNG: cả thiên hạ như một nhà gọi là đại đồng. BÁC ÁI: rộng yêu. NÃ PHÁ LUÂN: vua anh hùng nước Pháp. LƯU VIỆT THẠCH: người nước Tàu, về đời nhà Tấn, gặp lúc trong nước loạn, ông có chí dẹp giặc yên dân, đêm nằm thì gối cây dòng, nghe gà gáy thì vội dậy, cầm đòng mà múa như cách ra trận. QUANG ÂM: bóng sáng, thời giờ. ẤN ĐỘ: nước ở châu Á, tức là nước Thiên Trúc. LÝ NINH: người đầu đảng cách mệnh nước Nga la Ty. LAO ĐỘNG: người làm lụng khó nhọc.
Phan Bội Châu, Nam quốc dân tu tri. Tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả. Chữ lấy nguyên văn từ Wikisource tiếng Việt.