Tựa của Chiêu Văn Vương

Lời tiểu dẫn của người dịch

TỰA CỦA CHIÊU VĂN VƯƠNG

Sử ký là một thể thuyết văn để ký sự, có sách quốc sử, có sách Dã sử. Quốc sử chép những sự thực lục các triều, đủ mà không nhàm, kỹ mà có thể, thực là hay lắm. Sách dã sử chép cả những sử kẻ hiền người gian ở chốn ngõ hẻm, quân cướp kẻ trộm ở chốn sơn lâm. Xưa nay làm ra sách ấy cũng nhiều, song phần nhiều là lời hủ sáo, sự hoang đường; cần lấy một quyển sách tâm kỳ dị dạng mà lắm truyện biến ảo vô cùng, thời thực là hiếm có vậy.

Ta sinh gặp đời thịnh, thác ấm cành vàng, học tập Thi Thư, vốn cũng có chút thiên tính, ngoài sự thực học ta có xem khắp cả các sách ngoại thư, đến cả tiếng mán tiếng mèo, chữ mường chữ thổ, cũng xem hiểu cả. Đương thời các bậc danh công cự khanh, hiền nhân quân tử, thường cười ta là vu khoát, ta cũng chẳng cãi lại làm chi, chỉ một niềm nhẫn nại, cốt giữ chí tháo cho bền mà thôi.

Tháng mười năm canh thìn (niên hiệu Thiệu Bảo thứ hai đời vua Nhân Tôn nhà Trần, tức là năm Chí nguyên thứ 17 đời nhà Nguyên, lịch tây 1200), vì trong nước nhiều việc, kẻ đầu mục; thổ tù ở Đà Giang tên là Giốc Mật làm phản, vậy có tờ chiếu cầu kẻ thông hiểu tiếng mán để sai đi hiểu dụ. Xét tất cả các quan trong triều và các hàng tướng tá khó tìm thấy được một người, bởi vậy ta được ứng tuyển, trên nhờ có thiên uy đem tờ minh chỉ đi hiểu dụ. Giốc Mật thấy ta nói được tiếng mán hiểu được phong tục của họ, vả lại thấy ta có bụng truân thành nghĩa khái, bèn đem cả quân chúng về đầu hàng. Sau khi sự đã yên rồi, ta vẫn lấy lòng tin thực tiếp đãi, cho nên thường cùng với Giốc Mật đi lại vào mãi trong sào huyệt các đỗng, tù trưởng trong các đỗng đều theo về hàng phục cả, vậy ta phải miệng nói tiếng mán, mũi uống rượu cần, suốt ngày thù tạc với bọn tù trưởng không lúc nào rồi. Đến khi ta sắp sửa phụng chiếu ban sư, trước khi ra về. Giốc Mật có bày tiệc tiễn, trong khi tiệc rượu, trưởng đỗng Dịch Sơn là Ma Văn Khái 麻 文 槪 (tục danh Mường Cầm) có đem ra một quyển sách của ông tổ năm đời là Ma Văn Cao 麻 文 高 soạn ra, đưa tặng cho ta, ta nhận lấy xem, thời thấy chữ viết chi ly, lời nói líu lo, xét cùng ra mới biết là văn rất khúc chiết, sự rất ly kỳ, không kể sao cho xiết, mà chủ não trong truyện này là người thôn Đào hoa quận Thanh Sơn, châu Phong tên là Hoàng Quỳnh. Ta được quyển này lấy làm quí báu lắm, đem về dịch ra chữ Hán, đặt nhan là Lĩnh Nam dật sử. Ôi! văn chương quí hồ biến hoá, có biến hoá thời truyện mới tân kỳ, văn trong dật sử này ly kỳ biến ảo, không biết là mấy nghìn vạn trạng; xem như có người con gái mà anh hùng, mà trung hiếu, mà nghĩa hiệp, mà hùng đàm áp chúng, trí tuệ kinh nhân; tuy rằng truyện không lấy gì làm chứng thực cho tin được, song thiên biến vạn hoá như truyện dật sử này tài nào lại không có sự hoang đường, nếu đem truyền lại về sau, tất cũng có người cho lời nói ta làm không lầm vậy.Nay tự

Ngày tháng chạp niên hiệu Hưng Long thứ năm, năm đinh tị (1297) Quốc Thân Chiêu Văn Vương Nhật Duật viết bài tự này ở mái tây hiên nhà vương để.