Lời tiểu dẫn của người dịch

Truyện Lý Tiểu Hoàn và Hoàng Phùng Ngọc

Lời tiểu dẫn của người dịch

Dật sử này truyền là một bộ thuyết văn tối cổ của nước Nam ta. Nguyên chủ não trong truyện này là một người họ Hoàng ở Phong Châu thuộc Phú Thọ, mà dấu du lịch lại qua tới Lưỡng Quảng; biên tập ra truyện này là một người họ Ma ở Đà Giang tỉnh Bờ, mà bút ký sự lại dùng nhiều tiếng thổ mán. Xét thời đại truyện này khởi phát ra tự đời Lý Nhân Tôn (1073), ngang với đời Tống Thần Tôn bên Tàu, thực là một truyện thuộc về thời đại tối cổ. Đến đời Trần có ông Chiêu Văn Vương Nhật Duật 昭 文 王 日 燏 am hiểu tiếng thổ tiếng mán, nhân khi đi đánh Giốc- Mật ở Đà Giang gặp Ma Văn Khái là trưởng đỗng Dịch Sơn đem quyển nguyên văn Dật sử này là của ông tổ ngũ đại soạn ra, tặng cho ông Nhật Duật. Ông xem ra thì thấy chữ viết chi ly, tiếng nói líu lo, mà văn rất khúc chiết, sự rất ly kỳ, bèn dịch ra Hán Văn, song những tiếng thổ âm dễ hiểu, ông vẫn để lại làm dấu tồn cổ. Lại có ông Hoài Văn Hầu Quốc Toản 懷 文 侯 國 瓚 hiệu chính, ông Trương Thăng Am Hán Siêu 張 升 庵 漢 超 phê bình. Đó thực là truyện đời Lý mà văn đời Trần, người nước Nam mà qua đất Bắc, chính là xứ Lĩnh Nam nguyên thuộc về đất Nam Việt ta khi xưa, nên mới gọi là “Lĩnh Nam Dật Sử”, thế thời bảo bộ Dật sử này là chính bộ thuyết văn chép những sự di dật của nước Nam ta cũng phải.

Huống chi trong truyện kết cấu lại còn lắm người trai trung, gái hiếu, chồng nghĩa, vợ trinh, nữ tử mà anh hùng, nam nhi mà hào kiệt, không biết bao nhiêu là nghĩa là tình, diễn ra lắm trò hoạt kịch, bi kịch, tráng kịch, văn chương thực là ly kỳ biến hóa, càng biến hóa lại càng tân kỳ, không kể sao cho xiết!

Tôi vốn có ý kê cứu về các truyện thuyết văn nước Nam nhà, như những truyện đức Trần Hưng Đạo, vua Lê Thái Tổ, vân vân, nay lại được quyển này nếu quả là một truyện cổ tích nước Nam, nên vội dịch ra đây để truyền bá cho được phổ thông, không những là biết được sự cổ tích nước Nam nhà, mà lại biết được địa giới châu Giao châu Quảng xưa kia vốn là một nước.

Còn như truyện Dật sử này truyền tin hay là truyền nghi, thời trong bài tự của ông Trần Nhật Duật đề đầu sách này đã nói đủ cả, sẽ dịch như sau này.

Đông Châu NGUYỄN HỮU TIẾN

Cẩn chí