Chương 6: LỆ QUYỆN TÀN TRO

Gần một tháng sau, vào một ngày cuối đông đầu xuân, Ngọc Quỳnh lặng lẽ rời khỏi lữ quán, để lại gian phòng nhỏ trống trải còn lẩn khuất hơi sương lạnh và đống chăn gối đã được gấp gọn gàng trên giường. Trong suốt thời gian nương nhờ ở đây, nàng đã được vị chủ lữ quán cùng chị tạp dịch chăm sóc chu đáo. Có lẽ do lời nhờ cậy của hai vị ân nhân nọ, chị tạp dịch cũng biết Ngọc Quỳnh đang đi tìm kiếm một chốn nương thân lâu dài. Chính vì vậy, cô đã chỉ cho Ngọc Quỳnh tới thôn Trạch Mi Trù, huyện Tân Phong tại phủ Quảng Oai để xin vào làm một chân phụ bếp cho gia đình phú hộ họ Trịnh. Chị có một người họ hàng xa hiện đang là quản bếp ở đó, có thể thu xếp cho nàng một chỗ nương thân. Trước khi chia tay, người phụ nữ tốt bụng còn viết nguệch ngoạc vài chữ làm tin vào trong một mảnh giấy, đưa cho Quỳnh để dễ bề ăn nói với người họ hàng kia.

Ngọc Quỳnh bước đi đơn độc trên chặng đường tiếp theo của cuộc đời mình. Nàng chỉ có thể thuê xe ngựa tới phủ Quảng Oai, rồi từ đó tự bộ hành vào sâu các huyện ở trong phủ. Vừa đi, nàng vừa nơm nớp lo sợ thân thế của mình sẽ bị phát hiện, không dám lưu lại lâu ở các chốn đông người. Dọc đường, nàng cần kiệm hết mức, chỉ ăn uống sơ sài cho qua bữa. Đôi gót ngọc xưa nay vẫn được bọc trong vải gấm lụa nhung, giờ cũng phải băng qua quan lộ gồ ghề sỏi đá, xây xước hết cả. Những đêm nằm ngủ tạm dưới mái hiên trống trải của những hàng quán nơi thị trấn, nước mắt nàng lại ứa ra ướt đẫm gương mặt. Nàng nhớ cha mẹ tới da diết, nhớ gương mặt nghiêm nghị của cha và nụ cười hiền hậu của mẹ. Nàng nhớ cảnh nhà xưa cũ, nhớ cả mùi hương khói bếp ngai ngái vào mỗi chiều đông, hòa quyện với mùi gỗ quý trong nhà, nhớ những khóm hoa tươi tắn mà mẹ nàng vun ở sau vườn. Nay nàng phải rũ bỏ tất cả mối liên quan tới nơi ấy mà sống trong một thân phận mới, như một tấm bèo trôi vô định giữa dòng.

Nàng sẽ trở thành ai đây? Nàng chợt nghĩ tới một câu chuyện:

Sau một lần đi sứ, cha nàng đã mang giống của một hoa lạ về tặng mẹ nàng để bà trồng thêm trong vườn nhà. Loài hoa này, theo lời ông kể, mọc lên từ máu, từ nỗi uất hận và tuyệt vọng. Ông đã kể với nàng về truyền thuyết của loài hoa ấy - những câu chuyện ông nghe được từ phương Bắc. Khi xưa, có một vị vua là Đỗ Vũ do sai lầm mà chết, linh hồn hóa thành chim Tử Quy kêu hoang hoải suốt ngày đêm. Hoàng hậu của nhà vua hết mực thương nhớ chồng, nghe tiếng chim kêu ai oán lại càng sầu muộn, khóc tới mức nước mắt hóa thành những giọt máu, thấm xuống dưới đất, chẳng bao lâu sau, bà cũng vì uất hận mà qua đời. Từ nơi mặt đất gần tẩm cung của Hoàng hậu từng ở, mọc lên những bông hoa màu đỏ tươi như máu, lan ra khắp núi đồi, được gọi là hoa Đỗ Quyên:

“Thục quốc tằng văn Tử Quy điểu,

Tuyên thành hoàn kiến Đỗ Quyên hoa.

(Nơi nước Thục từng nghe tiếng chim Tử Quy,

Nay ở Tuyên thành lại thấy hoa Đỗ Quyên)

Vì thế, hoa Đỗ Quyên là một biểu tượng cho tình cảm thủy chung son sắt, loài hoa của những nỗi oan ức không tên. Nàng đã chọn được danh tính mới cho mình.

Nàng thở dài nhìn trời đêm, lòng nặng trĩu.

Cuối cùng, sau mấy ngày đường, Quỳnh cũng tìm tới được làng Trạch Mi Trù, xin gặp người họ hàng của chị tạp dịch. Bà là một người phụ nữ gầy gò khắc khổ, cao lênh khênh, đôi mắt nhỏ tí, gương mặt hằn những nếp thời gian trên đôi má hốc hác. Bà ta có vẻ bối rối khi nghe những lời Quỳnh nói. Bà cau mày lầm bầm:

“Hầy,… Cô tới đây làm chi không biết, cũng có sung sướng gì cho cam.”

“Cháu… cũng không còn nơi nào khác để đi. Xin cô giúp cho cháu.” Quỳnh nói một cách thành khẩn.

“Vậy thì… phải chịu khó đấy!” Bà đáp.

Sau cùng bà dẫn Quỳnh vào trong nhà sau để hói ý kiến người quản sự.

Người quản sự là một người phụ nữ trung tuổi, dáng vẻ đẫy đà, quần áo sạch sẽ tươm tất, môi đỏ màu bã trầu, nhìn Quỳnh từ trên xuống dưới đầy sự phán xét.

“Mày năm nay bao tuổi? Từ đâu tới?”

“Thưa bà, con là Đỗ Thị Quyên, năm nay mười sáu tuổi. Nhà con tận trên mạn Tuyên Quang.” Quỳnh đáp, giọng có chút ngập ngừng.

“Cớ làm sao mà phải tới tận đây để làm việc? Tao không ưa đám ngụ cư đâu nhé.” Bà ta hất hàm nói.

“Thưa bà, cha mẹ con mất sớm… Ở quê nhà làm nghề thêu không kiếm ra được mấy đồng, nên con theo lời người mách, tới đây tìm cô họ là cô Ánh để xin làm việc.”

“Hừm… trông vóc dáng thanh mảnh, tay chân nõn nà thế này, sao mà làm việc nặng được.” Bà ta bĩu môi rồi quay sang bà Ánh quản bếp nói: “Bà chắc chắn con bé này làm được việc chứ?”

Bà Ánh đứng khúm núm, càng khiến cho vóc dáng lênh khênh của bà trông thừa thãi đáng thương trong căn phòng, khẽ khàng đáp:

“Bẩm cô, đây là cháu họ xa của tôi, nếu cháu có sơ sót, tôi sẽ chỉ bảo thêm, cô cứ để cháu nó vào làm.”

“Được… Bà liệu mà lo lấy, để tôi dễ bề ăn nói với hai cụ. Nó mà có tật mắt la mày lém thì đừng có trách roi gậy vô tình. Rồi cả bà cũng phải chịu tội đấy. Trước tiên, tôi sẽ ghi nó vào trong sổ gia nhân trong nhà, còn sau đấy, bà tự xếp cho nó chốn ở.”

“Vâng, đội ơn bà!” Bà Ánh nói rồi chỉ Quỳnh làm theo lời người quản sự.

Ngọc Quỳnh – nay là Đỗ Quyên không thể hình dung rõ được những ngày tháng sắp tới của nàng sẽ vất vả tới nhường nào.

Nàng được bà Ánh thu xếp cho một góc giường nhỏ tạm bợ ở trong một căn phòng kho lộn xộn, hay để những vật dụng của nhà chủ.

Từ ngày hôm sau, nàng phải thức dậy từ sớm, xách nước bê đồ, theo bà Ánh ra chợ để mua thực phẩm cho gia chủ. Bà Ánh phụ trách mọi bữa ăn cho cụ bá, bà cả, các mợ bé cũng như việc ăn uống của các gia nhân trong nhà nên làm mãi không ngơi tay. Những việc nặng như lọc xương, chặt thịt cũng có một người khác làm thay, còn Quỳnh phải làm những công đoạn sơ chế, gia giảm gia vị, rửa rau thái thịt, nặn bánh khuấy chè, một ngày ba bữa chính hai bữa phụ không sót bữa nào. Nhà Trịnh phú hộ có tận ba bà vợ, một bà lớn và hai mợ nhỏ, thói ăn, nết ở của mỗi người đều khác nhau, bà Ánh phải lựa theo khẩu vị của họ mà soạn món. Nếu như có người không vừa ý, nhõng nhẽo tới tai lão phú hộ thì bà Ánh sẽ bị bà quản sự nhiếc móc nặng lời, thậm chí trừ cả vào lương bổng hàng tháng.

Công việc nấu nướng đã vất vả, sau mỗi bữa ăn, nàng còn phải xắn tay rửa dọn mấy mâm bát đũa. Trước nay, việc nặng nhọc như vậy, quả thực nàng chưa từng phải mó tay, mới đầu làm việc còn vụng về, tay chân chậm chạp, bị bà Ánh sốt ruột la mắng.

“Trời ạ! Sao mày chậm thế hở cháu! Phải nuôi mày thì cô thà nhận về mấy đứa ranh con lít nhít nhanh nhẹn còn hơn!”

“Cháu… cháu xin lỗi. Cháu sẽ cố gắng hơn.” Quỳnh đáp.

Làm được đôi tháng, Quỳnh đã gầy rộc hẳn đi, người ám mùi dầu mỡ, tay chân lúc nào cũng nhem nhuốc cáu bẩn. Đêm đêm, nước mắt của nàng thấm ướt gối vì tủi nhục, vì uất ức.

Ngọc Quỳnh cắn răng chịu đựng, nàng đang cần chốn nương thân, cũng cần tích lũy thêm chút tiền, đợi khi vụ việc về gia đình nàng nguôi đi sẽ lên đường tìm tới một số người họ hàng xa để nương nhờ, sống một cuộc sống nhẹ nhàng hơn. Niềm hi vọng tới Lạng Sơn, nơi vị hôn phu cũ của nàng đang sinh sống cũng đã lụi tàn. Giờ tin tức về cái chết của toàn bộ gia đình nàng đã lan rộng, có lẽ gia đình họ cũng đã sớm coi nàng là người thiên cổ, sẽ có tính toán khác cho con trai. Hơn nữa, cả cha nàng và ngài Thành Nam cùng bị hãm hại, giờ chắc hẳn ngài ấy phải tìm mọi cách để bảo toàn cho hàng trăm người trên dưới trong dòng tộc. Ngài ấy sẽ không để gia đình mình còn liên quan tới gia quyến của một kẻ tội thần đã mang tiếng nhơ nhuốc. Nếu như mẹ nàng còn sống, còn có thể mong chờ ngài Thành Nam nể chút tình xưa nghĩa cũ mà cưu mang, nhưng nay với một thân nàng thì ngài ấy chẳng còn lí do nào để làm vậy. Lòng Ngọc Quỳnh buồn se sắt, đó từng là một mối hôn sự tốt, nàng và Lê Tuân – con trai thứ của ngài Thành Nam là bạn thanh mai trúc mã từ nhỏ, cũng từng gặp nhau vài lần ở các buổi lễ hội, có chút cảm mến nhau. Giờ đây khoảng cách giữa hai người đã cách xa vạn dặm, là một đời hữu duyên vô phận.

Vận đen liên tục bủa vây lấy nàng, mưa gió không ngừng vùi hoa dập liễu. Đôi lần Quỳnh bưng đồ ăn lên nhà trên, gặp phải lúc ông bà chủ tâm trạng bực dọc, phải nhận những lời nhiếc mắng thậm tệ. Bà quản sự vẫn không ưng ý nàng từ những ngày đầu, tiện thể phạt nàng quỳ giữa sân, đánh roi vào lưng nàng đến bật máu.

“Tao trông người có sai bao giờ! Cái giống ẻo lả như mày chỉ bẩn mắt tao thôi. Nếu không làm được thì cút đi, đừng có ở đây bám víu lấy cô họ của mày, chỉ có hãm hại đời người khác.” Bà ta cay nghiệt rít qua kẽ răng, tiếp tục mắng chửi Ngọc Quỳnh.

Nàng nắm chặt tay, chỉ muốn ngay lập tức đứng dậy phản kháng, rời bỏ nơi này. Từ nhỏ tới giờ, nàng chưa bao giờ phải chịu sự lăng mạ nào kinh khủng như vậy. Thế nhưng nghĩ tới con đường mịt mờ trước mắt, nàng chỉ đành cúi gằm mặt che giấu những giọt nước mắt đang thấm thoắt rơi xuống, tiếp tục chịu đựng. Bà Ánh dù có xót thương đôi chút cho nỗi khổ của nàng thì cũng lực bất tòng tâm, bà ta cũng vì nàng mà bị khiển trách nhiều lần, thân mình lo chẳng đặng, nữa là bao che cho kẻ khác. Hơn nữa, vốn dĩ bà ta và nàng không thực sự có quan hệ máu mủ, lòng tốt của bà ta đối với nàng, tới nay cũng đã dần cạn đi theo thời gian. Nàng nhìn gia nhân trên dưới trong phủ này, ai mà không phải trải qua những lần như vậy.

[…]

Tháng sáu, nắng như đổ lửa, bếp nhà họ Trịnh lúc này hầm hập như lò rèn. Dưới mái ngói cũ của nhà bếp, khói than quyện với hơi nước từ nồi luộc bánh trôi, xông lên mù mịt, khiến đôi mắt người đứng bếp cay xè, đỏ ngầu cả lên. Quỳnh đứng bên nồi bánh, nheo mắt, dùng muôi khẽ khuấy nước ở bên trong. Sau đó, nàng ngồi thụp xuống cầm chày giã đỗ, vừa rón rén đưa mắt trông coi động tĩnh từ đầu nhà trên. Miệng nàng bật ra tiếng xuýt khe khẽ, đưa tay xoa vết thương ngày hôm trước còn chưa lành hẳn. Vệt roi in râm ran trên lưng nàng, tóc tai của nàng rối bời khói bếp, bàn tay giờ đây đã trở nên thô ráp nứt nẻ vì lâu ngày tiếp xúc với nhiều loại gia vị và tro bếp. Bỗng nhiên, một tiếng gọi nạt từ ngoài vọng vào:

“Bà Ánh đâu! Bà nấu cháo gì mà bốc mùi như cám lợn thế hả?”

Hóa ra đó là Trịnh phu nhân – bà cả, đang hằm hằm bước vào. Quỳnh hấp tấp đứng dậy, lùi lại, cúi đầu né tránh ánh mắt sắc sảo của bà ta.

Lúc này bà Ánh đang thái rau ở góc bếp, vội vã chạy ra đón.

“Bẩm bà lớn, sáng nay, món cháo là do con Quyên nấu. Con Quyên đâu, mày ra đây xem nào!” Bà ta gọi, giọng đầy lo lắng.

Quỳnh vừa chạy ra đã bị bà cả hất nguyên bát cháo nóng vào mặt.

“Thứ ngu dốt này! Mày định hại chết tao hả? Mày thử ăn xem, thứ cháo mày nấu có mùi vị thế nào? Chúng mày ấn đầu nó xuống cho tao!” Bà cả lớn tiếng.