Chương 5

Chuyện kỳ-ngộ ở trại Tây

CHUYỆN KỲ-NGỘ Ở TRẠI TÂY

Hà Nhân, người học-trò quê ở Thiên-trường (nay là phủ Xuân-trường thuộc tỉnh Nam-định), khoảng năm Thiệu-bình ngụ ở Kinh-sư để tòng học trường cụ Ức-trai (Nguyễn Trãi).

Mỗi buổi đi học, đường tất phải qua phường Khúc-giang. Trong phường có cái trại, gọi là trại Tây, dinh cơ cũ của quan Thái-sư triều Trần. Ngày ngày đi qua, sinh thường thấy hai người con gái đứng ở bên trong bức tường đổ nhí-nhoẻn cười đùa, hoặc hái những quả ngon, bẻ bông hoa đẹp mà ném cho sinh nữa. Lâu lâu như thế, sinh không làm ngơ được. Một hôm, mới đứng lại trò-chuyện lân-la. Hai người con gái tươi-cười bảo:

- Chúng em một người họ Liễu, tên gọi Nhu-nương, một người họ Đào, tên gọi Hồng-nương, nguyên là những tỳ-thiếp của quan Thái-sư. Từ ngày quan Thái-sư qua đời, chúng em vẫn phòng-thu khóa kín. Nay gặp tiết xuân tươi-đẹp, chúng em muốn làm những bông hoa hướng dương, để khỏi hoài-phí mất xuân quang.

Sinh rủ-rê hai ả đến chơi chỗ trọ của mình, chuyện-trò đằm-thắm, chàng lả-lơi cợt-ghẹo, hai ả thẹn-thò nói rằng:

- Chúng em việc xuân chưa trải, nhụy thắm còn phong, chỉn e mưa-gió nặng-nề, hoặc không kham nổi cho những tấm thân hoa mềm-yếu.

Sinh khuyên-lơn dịu-ngọt rồi cùng tắt đèn đi nằm. Lửa đượm hương nồng, ái-ân mười phần thỏa-nguyện. Trong lúc gối êm chăn ấm, sinh bảo hai nàng cùng làm thơ ngâm chơi. Nàng Liễu ngâm trước:

麝塵涼汗濕羅衣 Xạ trần, lang hãn thấp la y 翠黛輕顰八字眉 Thúy đại khinh tần bát tự my 報道東風寬嚲綠 Báo đạo đông-phong khoan đả lục 纖腰擺亂不塍吹 Tiêm yêu bãi loạn bất thăng xuy

Dịch:

Màu hôi dâm dấp áo là, Mây xanh như nét tà-tà như chau. Gió xuân xin nhẹ-nhàng nhau, Thân non mềm chịu được đâu phũ-phàng.

Nàng Đào cũng tục ngâm:

天高禁御漏聲遲 Thiên cao cấm ngự lậu thanh trì, 燈擁銀缸出絳帷 Đăng ủng ngân giang xuất giáng duy. 分付才郎攀折去 Phân phó tài lang phan triết khứ, 新紅認取小桃枝 Tân hồng nhận thủ tiểu đào chi.

Dịch:

Cung sâu thưa điểm giọt rồng, Ngọn đèn soi tỏ trướng hồng lung-linh. Tài-lang mặc sức vin cành, Đào non nhận lấy những nhành thắm-tươi.

Sinh vỗ tay cả cười mà rằng:

- Tình-trạng trong chốn buồng xuân, tả đến như thế thì thật là diệu tuyệt. Lời hoa ý gấm, tôi khó lòng theo kịp hai nàng.

Sinh bèn lại tục ngâm:

倦掩書齋客夢慵 Quyện yểm thư-trai khách mộng dung, 誤隨雲雨到巫峯 Ngộ tùy vân vũ đáo Vu-phong. 交飛蝶弄參差白 Giao-phi điệp lộng sâm-si bạch, 連蒂花開次第紅 Liên-đế hoa khai thứ đệ hồng. 並宿任教鶯上下 Tịnh túc nhiệm giao oanh thướng há, 分流忍禁水西東 Phân lưu nhẫn cấm thủy tây đông. 絕憐均是風流種 Tuyệt liên quân thị phong-lưu chủng, 興到風流自不同 Hứng đáo phong-lưu tự bất đồng.

Dịch:

Quê khách buồng văn giấc lạnh-lùng, Mây mưa bỗng lạc tới Vu-phong. Đua bay bướm giỡn so-le trắng, Liền cuống hoa phô rực-rỡ hồng. Một ổ thỏa thuê oanh ấm-áp, Đôi dòng san-xẻ nước tây-đông. Hữu tình cùng giống phong-lưu cả, Mỗi vẻ nhưng riêng thú đượm nồng.

Từ đó về sau, hai nàng cứ sớm đi tối đến, ngày nào cũng giống ngày nào. Sinh cho là sự kỳ-ngộ của đời mình, so với chuyện xưa, có thể sánh với Bùi Hàng và vượt hơn Tăng Nhụ.

Một buổi tối mưa dầm gió bấc, nhưng hai nàng vẩn đúng hẹn đến, khẽ bảo sinh rằng:

- Chúng em sợ lỗi hẹn nên phải cố đến, nhưng thân như cái én, có chịu nổi rét mướt đâu.

Sinh bèn kéo Liễu vào lòng mà ấp-ủ, đùa bảo rằng:

- Vẻ kiều-diệm của em Liễu thật là tột bậc, có thể xứng đáng với một câu thơ cổ: « Mỹ nhân nhan sắc đẹp như hoa ».

Đào lặng-lẽ cúi đầu, có dáng hổ-thẹn, rồi từ đấy luôn trong mấy hôm không đến.

Sinh hỏi Liễu:

- Em Đào mấy hôm nay có được khỏe không?

Liễu nói:

- Chị ấy vẫn khỏe chứ có làm sao đâu. Chỉ vì hôm nọ chàng khen em đẹp mà không nói gì đến chị ấy, nên chị ấy xấu-hổ không dám đến nữa.

Nhân đưa bài thơ của Đào gửi cho sinh:

晴霞骨格雪精神 Tình hà cốt cách tuyết tinh-thần, 露蕊煙條兩樣新 Lộ-nhị yên điều lưỡng dạng tân. 可恨東皇私著意 Khả hận Đông-hoàng tư trước ý, 一枝憔悴一枝春 Nhất chi tiều-tụy nhất chi xuân.

Dịch:

Băng sương cốt-cách, tuyết tinh-thần, Nhị mởn ngành mềm đã xứng cân. Khá trách Đông-hoàng thiên-vị lắm, Một cành bỏ héo một cành xuân,

Sinh đọc xong buồn-rầu lúc lâu, nhân làm bài thơ họa theo vần trên để đáp lại:

相思一段一勞神 Tương-tư nhất đoạn nhất lao thần, 底事纔成別恨新 Để sự tài thành biệt hận tân. 憑仗風姨煩寄語 Bằng trượng phong di phiền ký ngữ, 爲誰憔悴爲誰春 Vị thùy tiều-tụy? vị thùy xuân?

Dịch:

Tương-tư nặng gánh khổ tâm-thần, Ân-ái chưa hề lệch cán cân. Dì gió, nhờ đem tin nhắn-nhủ: Hoa nào bỏ héo? lá nào xuân?

Đào được thơ, từ đấy mới đi lại như trước. Gặp đêm nguyên-tiêu (rầm tháng giêng), người ở kinh-thành kéo nhau đi chơi vui rầm-rập. Hai nàng mời sinh:

- Nhà chúng em chẳng xa-xăm gì mà chàng chưa hề bước chân đến, thật là đáng trách. Nay gặp lệnh-tiết, chúng em muốn mời chàng quá bộ lại chơi.

Sinh vui-vẻ bằng lòng ngay.

Khi đến trại Tây, qua mấy lần rào, quanh một đoạn tường, đi ước mấy chục trượng thì đến một cái ao sen; hết ao thì là một khu vườn, cây-cối xanh tươi, mùi hoa thơm ngát, nhưng ở dưới bóng đêm lờ-mờ, không nhận rõ được cây gì cả.

Hai nàng nhìn nhau nói:

- Nhà chúng ta chật-chội túi-múi, chi bằng bầy tiệc vui ngay ở trong vườn.

Rồi họ rải chiếu giát trúc, đốt đèn nhựa thông, bóc bánh lá hòe, rót rượu hạt hạnh, các món ăn trong tiệc đều là những món quý-trọng cả. Kế đó thấy những mỹ-nhân tự xưng là họ Vi, họ Lý, họ Mai, họ Dương, này chị họ Kim, kia cô họ Thạch lục-tục đến mừng và dự tiệc. Trời gần sáng, mọi người giải-tán, hai nàng cũng đưa sinh ra đến ngoài tường. Sinh về đến thư-phòng thì mặt trời đằng đông đã rạng.

Sau đó vài tháng, sinh tiếp được tin nhà gửi đến kinh-đô, nói cha mẹ ở nhà đã hỏi vợ cho, giục sinh nên về mau để làm lễ cưới. Sinh bối-rối quanh-co, lòng rất không nỡ, hai nàng đoán biết được tình ý, bảo sinh rằng:

- Bọn chúng em thân bồ vóc liễu, không thể cáng-đáng được việc tần-tảo ở gia-đình. Vả ngôi chủ-phụ trong nhà, tất phải là người trong nền-nếp trâm-anh, chúng em đâu dám chòi-mòi đến. Chỉ mong chàng sau buổi về quê, tình cũ sẽ vấn-vương không dứt, sớm dẹp lòng quyến-luyến hương-thổ để lại tính kế tìm hoa, sẽ xem cây liễu Hàn-Hoành, vẫn chờ đợi với những cành dài ngày xưa, cây đào Thôi-Hộ, vẫn chào đón với những hoa cười năm ngoái. Xin chàng lưu ý, đừng vì ấp-yêu duyên mới mà phai lạt tình cũ, khiến chúng em thành những bông hoa vô chủ ở Giang-nam.

Nói rồi cùng nâng chén tiễn-biệt và mỗi người đọc một bài ca. Nàng Liễu ca trước rằng:

帝城東邊蕃草萊 Đế thành đông biên phồn thảo lai,

破屋數間曲江曲 Phá ốc sổ gian Khúc-giang khúc, 銀蓖綵盝事梳粧 Ngân tỳ thái lộc sự sơ trang, 霧閣雲牕苦幽獨 Vụ các vân song khổ u độc, 粵從二八惜芳容 Việt tòng nhị bát tích phương dung. 蝶使蜂媒未肯通 Điệp sứ phong môi vị khẳng thông, 盡日對依紅杏塢 Tận nhật đối y hồng hạnh ổ, 窺春羞問少年叢 Khuy xuân tu vấn thiếu-niên tùng. 挾書何處佳公子 Hiệp thư hà xứ giai công-tử, 學博才奢貫經史 Học bác tài xa quán kinh sử. 草草牆頭一見間 Thảo thảo tường đầu nhất kiến gian, 良緣未許心先許 Lương-duyên vị hứa tâm tiên hứa, 便將凡卉向陽栽 Tiện tương phàm hủy hướng dương tài, 分付東皇好好開 Phân phó Đông-hoàng hảo hảo khai. 絮暫迎風香落漠 Nhứ tạm nghênh phong hương lạc mạc, 影初試暖綠徘徊 Ảnh sơ thí noãn lục bồi hồi. 穠花露滴檀心吐 Nùng hoa lộ trích đàn tâm thổ, 消得從前春恨苦 Tiêu đắc tòng tiền xuân hận khổ.

笙歌軟度小蠻腰 Sinh ca nhuyễn độ Tiểu-man yêu, 脂粉膩勻西子乳 Chi phấn nế quân Tây tử nhũ. 會來屈指未周星 Hội lai khuất chỉ vị chu tinh, 滿目山河旅夢驚 Mãn mục sơn-hà lữ mộng kinh. 淚落枌鄉魚遞信 Lệ lạc phần hương ngư đệ tín, 魂消梅驛馬諳程 Hồn tiêu mai dịch mã am trình. 長亭又趕車聲早 Trường-đình hựu sấn xa thanh tảo, 使妾長憂來祖道 Sử thiếp trường ưu lai tổ đạo. 西垣雨暗泣黃梅 Tây viên vũ ám khấp hoàng mai, 南浦波寒愁綠草 Nam phố ba hàn sầu lục thảo. 梅黃草綠暗傷神 Mai hoàng thảo lục ám thương thần, 妾在君歸影暫分 Thiếp tại quân quy ảnh tạm phân. 鄭重爲君歌此曲 Trịnh trọng vị quân ca thử khúc, 臨歧應有斷腸人 Lâm kỳ ưng hữu đoạn trường nhân.

Dịch:

Đế thành nọ mé bên đông, Mấy gian nhà cũ giữa vùng trại hoang. Phấn son ngày tháng điểm-trang, Quạnh-hiu gác khói hiên sương lạnh-lùng.

Vừa tuần đôi tám xuân dung, Tin ong sứ điệp chưa thông nẻo nào. Bên hoa hôm sớm tiêu-dao, Đường xuân thẹn chửa dám chào hỏi ai. Nho sinh bỗng có một người, Văn-chương kinh-sử tót vời lảu thông. Trong tường ngấp-nghé xa trông, Tuy duyên chưa buộc mà lòng đã trao. Tình yêu chẳng dễ ngăn rào, Đời hoa thôi đã gửi vào chúa xuân. Cành xanh lá biếc thanh tân, Múa may theo ngọn gió xuân dập-dìu. Lòng hoa khi giọt sương gieo, Sầu xuân đã nhẹ-nhàng tiêu, nhẹ-nhàng. Miệt-mài trong cuộc truy-hoan, Tây Thi, ngực nở, Tiểu Man lưng mềm. Năm tròn chăn gối vừa êm, Non sông giục khách chạnh niềm gia-hương. Tin nhà gửi đến đau-thương, Càng đau-thương lúc buông cương dặm ngoài. Bon-bon xe ruổi trời-mai, Lòng em khô-héo tiễn người đường xa. Bến Nam cỏ áy bóng tà, Vườn Tây một rặng mai già khóc mưa. Cỏ cây rầu-rĩ tiêu-sơ, Chàng về thiếp luống ngẩn-ngơ tâm-hồn. Vì chàng hát khúc nỉ-non, Biệt-ly để nặng đau-buồn cho ai.

秋霄抹碧兮秋葉棲丹 Thu tiêu mạt bích hề thu diệp thê đan, 千戶萬戶兮寒砧聲乾 Thiên hộ vạn hộ hề hàn châm thanh can. 孤雁南飛兮征鴻度關 Cô nhạn nam phi hề chinh hồng độ quan 暮煙慘淡兮新愁一般 Mộ yên thảm-đạm hề tân sầu nhất ban 我公不留兮我心盤桓 Ngã công bất lưu hề ngã tâm bàn-hoàn 竟捐舊愛兮暫結新歡 Cánh quyên cựu ái hề tạm kết tân hoan 河汾嘆菊兮楚畹羞蘭 Hà phần thán cúc hề sở uyển tu lan 泛我瓊觴兮修我銀盤 Phiếm ngã quỳnh tràng hề tu ngã ngân bàn 別時容易兮見時良難 Biệt thời dung dị hề kiến thời lương nan 嗚呼一歌兮鬱陶長嘆 Ô hô nhất ca hề uất đào trường than 恨不遊絲兮纏挽歸鞍 Hận bất du ty hề triền vãn quy an 恨不長坡兮障杜回瀾 Hận bất trường pha hề chướng đỗ hồi lan 恨不黃鶯兮喚客緡蠻 Hận bất hoàng-oanh hề hoán khách miên-man 咄嗟此別兮何時當還 Đốt ta thử biệt hề hà thời đương hoàn 花留洞口兮水到人間 Hoa lưu đỗng khẩu hề thủy đáo nhân-gian 忍令小妾兮抱此生冤 Nhẫn linh tiểu thiếp hề bão thử sinh oan

嗚呼再歌兮珠淚汍瀾 Ô hô tái ca hề châu lệ hoàn lan.

Dịch:

Trời thu nhuộm biếc chừ, lá thu chen hồng Đập vải tiếng vang chừ, mọi nhà tây đông Chim nhạn về nam chừ, chim hồng sang sông Khói chiều thảm-đạm chừ, sầu mới mênh-mông Tình-lang chẳng ở chừ, lòng tơ trăm vòng Tạm cắt tình xưa chừ, về lập tân phòng. Cúc Hà ủ-rũ chừ, lan Sở thẹn-thùng. Nâng chén rượu quỳnh chừ, đối bóng trăng trong Dễ khi ly-biệt chừ, khó lúc trùng-phùng Than ôi em hát một khúc chừ, nhớ thương khôn cùng. Hận không sợi tơ chừ, buộc níu chinh-an, Hận không bờ bãi chừ, gọi khách miên-man. Ly-biệt từ đây chừ, bao lại đoàn loan? Hoa lưu cửa động chừ, nước xuống nhân-gian Nỡ để thân em chừ, ôm mối hờn oan. Than ôi em hát hai khúc chừ, lệ châu lan-tràn.

Nghe hát xong, sinh rưng-rưng đôi hàng nước mắt rồi cùng hai nàng từ-biệt.

Sinh về đến nhà thì hôn-kỳ đã do cha mẹ định sẵn. Sinh nói với cha mẹ rằng:

- Sinh con trai muốn cho có vợ, sinh con gái muốn cho có chồng, đó vẫn là lòng của cha mẹ mà cũng là phúc của gia-đình. Song con nghĩ mình dòng-dõi tấn thân, mà sự học-hành chưa thành-danh gì cả. Nếu nay có vợ, e không khỏi vui bề chăn gối mà lãng việc sách đèn. Chi bằng việc cưới xin hãy tạm hoãn, đợi khi con đường mây nhẹ gót, thỏa-nguyện bình-sinh, bấy giờ hãy tính đến, tưởng cũng chưa muộn.

Cha mẹ không nỡ trái ý sinh, việc cưới bèn đình hoãn lại.

Ở nhà chưa bao lâu, sinh vì tưởng nhớ hai nàng mà lúc nào cũng ủ-ê rầu-rĩ, bèn lại lên đường để tới kinh. Vừa đến trại Tây, đã thấy hai nàng đứng đón, tươi-cười hỏi:

- Lang-quân vừa cưới vợ, sao không hẵng ở nhà vầy-vui duyên mới, đã vội lên đường?

Sinh kể rõ nguyên-do, hai nàng đều nắc-nỏm khen rằng:

- Lang-quân thật là một người tín-nghĩa, không lỗi lời ước-hẹn tìm hoa.

- Bèn vì sinh sắm lễ, để lại đến trường cũ theo học.

Sinh tuy mượn tiếng du-học, nhưng bút-nghiên chí nản, son phấn tình nồng. Ngày nào mới buổi xuân-dương, thoắt đã trời đông tiết lạnh. Một hôm sinh ở ngoài về, thấy hai nàng mắt đều đẫm lệ. Sinh giật mình hỏi, hai nàng đều gượng lệ nói rằng:

- Chúng em không may đều mắc bệnh gió sương, khí xuân chưa về, mặt hoa dễ héo, hương hồn một mảnh, chưa biết rồi sẽ trôi-giạt đến nơi nào.

Sinh kinh-ngạc:

- Anh cùng với hai em, duyên không mối-lái, nghĩa kết keo-sơn. Cớ sao các em lại vội nói đến chuyện lìa tan, khiến anh lo sợ như là con chim sợ cung vậy!

Nàng Liễu nói:

- Ham vui ân-ái, ai ai chẳng lòng; nhưng số trời đã định, kỳ về đến nơi, biết làm sao được. Rồi đây cánh rã trong bùn, hương rơi mặt đất, ba xuân cảnh sắc, thú vui biết sẽ thuộc về đâu!

Sinh ngao-ngán buồn-rầu, không sao dứt được. Nàng Đào nói:

- Người sinh ở đời như cái hoa trên cây, tươi héo có kỳ, không thể nào gượng được dù trong chốc lát. Chỉ xin chàng từ đây bồi-dưỡng thân-thể, chăm-chỉ bút-nghiên, ghép liễu thành công, xem hoa thỏa-nguyện, thì chúng em dù vùi thân trong chỗ ngòi lạch cũng chẳng chút phàn-nàn.

Sinh nói:

- Vậy thế cái kỳ tan-tác còn chừng bao lâu nữa sẽ đến?

- Chỉ nội đêm nay thôi. Hễ lúc nào có trận giông-gió nổi lên là lúc chúng em thác hóa. Chàng nếu nghĩ tình ân-ái cũ, quá bộ đến trại Tây thăm-viếng, chúng em sẽ được ngậm cười mà về chốn suối vàng.

Sinh khóc mà rằng:

- Sự-thế cấp-bách như vậy, cũng chẳng biết làm sao được nữa, song anh ở đất khách quê người lưng không túi rỗng, biết lấy gì mà đắp-điếm cho hai em!

Hai nàng nói:

- Thân mệnh của chúng em lảo-lướt như tơ, mong-manh tựa lá. Sau khi thác hóa, đã có mây làm tán, có lốc (gió) làm xe, sương trắng làm ngọc đeo, cỏ xanh làm nệm rải, than-khóc đã oanh già thỏ-thẻ, viếng-thăm đã bướm héo vật-vờ, chôn-vùi có lớp rêu-phong, đưa tiễn có dòng nước chảy, khói tan gió bốc không phiền phải đắp-điếm gì cả.

Đoạn rồi mỗi người để đôi hài cườm lại tặng sinh và nói:

- Mất người còn chút của tin, gọi có vật này để tặng nhau trong lúc sinh-ly tử-biệt. Sau này khi chàng ướm thử, sẽ như là chúng em còn ấp-yêu ở dưới chân chàng.

Tối hôm ấy, quả nhiên hai nàng không đến. Khoảng gần nửa đêm, trời bỗng nổi cơn mưa gió dữ-dội, sinh đứng tựa lan-can, buồn-rầu ngơ-ngẩn như kẻ mất hồn. Nhân sang chơi nhà ông cụ già bên láng-giềng, kể-lể về câu chuyện ấy. Ông già nói:

- Ồ! cậu nói rõ chuyện chiêm-bao chửa! Cái dinh-cơ ấy từ khi quan Thái-sư mất đi, trải hơn 20 năm nay, đã thành một nơi hoang-quạnh. Mấy gian đền mốc, một người quét dọn cũng không có, làm gì có nhiều cô gái họ nọ, họ kia như cậu nói. Chẳng qua đó là những hạng gái lẳng-lơ dâm-đãng; nếu không thì là những u-hồn trệ-phách, hiện lên thành yêu-quỷ đó thôi.

Sáng hôm sau, ông già cùng sinh đến trại Tây. Chỉ thấy nếp nhà quạnh-hiu, vài ba cây đào liễu xơ-xác tơi-bời, lá trút đầy vườn, tơ vương khắp giậu.

Ông già trỏ bảo sinh rằng:

- Đây chả phải là nơi cậu đến chơi ư? Chị ả họ Kim, thì đây hoa Kim-tiền. Cô nàng họ Thạch, thì đây cây Thạch-lựu. Đến như họ Lý, họ Vi, họ Dương, họ Mai, cũng đều nhân tên hoa mà làm họ cả. Không ngờ mấy cây hoa ấy lại biến huyễn như thế được.

Sinh bấy giờ mới giật mình tỉnh-ngộ, tự nghĩ mình bấy lâu mê-mải, chỉ là đánh bạn với hồn hoa. Về đến nhà, sinh lấy những chiếc hài tặng ra xem, vừa cầm trên tay, mấy chiếc hài đã thành ra những cánh hoa, bay vèo lên trên không mất.

Sáng hôm sau, sinh đem cầm một cái áo, lấy tiền làm mâm cỗ bày cúng hai nàng; lại làm một bài văn tế như sau này:

惟二人 Duy nhị nhân

冰凝奇骨 Băng ngưng kỳ cất 露滴姸芳 Lộ trích nghiên phương 雅尚天然之質 Nhã thượng thiên nhiên chi chất 恥爲時勢之粧 Sỉ vi thời thế chi trang 均是名姝第一 Quân thị danh chu đệ nhất, 信乎絕代無雙 Tín hồ tuyệt đại vô sang 閬苑英華厭看富貴 Lãng uyển anh-hoa, yếm khan phú-quý, 糊窗燈火好伴清光 Hồ song đăng hỏa, hiếu bạn thanh quang 盆種雙頭茉莉 Bồn chưng song đầu mạt lỵ, 池栖交頸鴛鴦 Trì thê giao cảnh uyên ương. 惟願久沾於恩海 Duy nguyện cửu triêm ư ân hải, 如河遽返於僊鄉 Như hà cự phản ư tiên hương! 冉冉穠花頓改 Nhiễm nhiễm nùng hoa đốn cải 悠悠別恨空將 Du du biệt hận không tương. 風乘我我乘風片時撩亂 Phong thừa ngã, ngã thừa phong, phiến thời liêu loạn. 色是空空是色半夜凄凉 Sắc thị không, không thị sắc, bán dạ thê lương

慘淡紅稀院落 Thảm đạm hồng hy viện lạc 低迷綠暗池塘 Đê-mê lục ám trì đường 深深兮瘞玉 Thâm thâm hề ế ngọc 鬱鬱兮埋香 Uất uất hề mai hương 身世逐秋風之客 Thân thế trục thu phong chi khách 繁華驚春夢之塲 Phồn hoa kinh xuân mộng chi trường. 噫一朝離別 Y nhất triêu ly-biệt, 萬古悲傷 Vạn cổ bi thương 魂欲招兮不返 Hồn dục chiêu hề bất phản 蹤擬訪兮無方 Tung nghĩ phóng hề vô phương 縱有靈兮未泯 Túng hữu linh hề vị dẫn 尚來饗兮予觴 Thượng lai hưởng hề dư tràng 嗚呼哀哉 Ô hô ai tai!

Dịch:

Hỡi ơi, hai nàng, Sương đọng ấy màu, Băng trong làm cốt. Ưa vẻ thiên nhiên, Ghét bề điểm chuốt Sắc nọ hẳn không hai,

Tài này đành có một. Anh-hoa vườn Lãng, dửng-dưng những cảnh huy-hoàng, Đèn lửa song hồ, thân-cận với người nghiên bút. Ao uyên-ương chim cặp vẫy-vùng, Chậu mạt-lỵ hoa đôi tươi-tốt, Những mong bể ái giong thuyền, Sao bỗng làng tiên trở gót. Cuộc biến-thiên xui hoa nọ tơi-bời, Hờn ly-biệt để lòng này kèo-cuột. Gió cưỡi mình, mình cưỡi gió, một khắc mê-ly, Không là sắc, sắc là không, nửa đêm vi-vút. Trên ao vẻ biếc đê-mê, Trước viện màu hồng thưa-thớt. Ngọc lấp thảm-thương, Hương vùi não-nuột. Thân theo bóng nhạn, phơ-phất lưng trời, Mộng tỉnh phồn-hoa, bàng-hoàng một phút. Ôi! Một sớm chia-phôi, nghìn thu đau-xót. Hồn lạc không về Người đi mất hút Linh-thiêng ai hỡi có hay, Hiến hưởng rượu này mới rót, Than ôi thương thay!

Đêm hôm ấy, chàng chiêm-bao thấy hai nàng đến tạ rằng:

- Đội ơn lang-quân làm bài văn-tế viếng, khiến cho thanh-giá chúng em càng bội tăng lên. Cảm vì tình ấy, nên chúng em về đây bái-tạ.

Sinh muốn lưu lại, nhưng hai nàng vụt đã vụt bay lên trên không đi mất.

Lời bình

Than ôi, thanh lòng không bằng ít dục. Dục nếu yên lặng thì lòng trống-rỗng mà điều thiện sẽ vào, khí bằng-phẳng mà cái lý sẽ thắng, tà quỷ còn đến quấy-nhiễu làm sao được. Chàng họ Hà lòng trẻ có nhiều vật-dục, cho nên loài kia mới thừa cơ quyến-rũ. Nếu không thì những giống nguyệt-quái hoa yêu, mê-hoặc sao được mà chẳng phải thu-hình nép bóng ở trước Lương Công là một bậc chính-nhân. Kẻ sĩ gánh cập đến học ở Trường-an, tưởng nên chăm-chỉ về học-nghiệp, tuy không dám mong đến được chỗ vô-dục nhưng giá gắng tiến được đến chỗ quả dục thì tốt lắm.

Chú thích

Nguyễn Dữ, Truyền kỳ mạn lục. Tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả. Chữ lấy nguyên văn từ Wikisource tiếng Việt.