Lời tựa

Năm 1944, đầu tháng 5, trời tối một lát thì có tiếng còi báo động thổi rang tất cả vùng Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định. Tuân theo luật phòng thủ thụ động, ai cũng lo đóng cửa tắt đèn đặng xuống hầm.

Tiếng còi dứt rồi thì quang cảnh im lìm, châu thành vắng hoe chẳng khác nào bãi sa mạc.

Cách chẳng bao lâu, mấy đoàn phi cơ tiếp nhau bay ù ù trên không phận Sài Gòn thả bom xuống nổ tưng bừng từ Xóm Chiếu qua phía chợ Bến Thành làm cho nhơn dân đều kinh hồn khiếp vía.

Đến sáng người ta đồn vang có nhiều nhà tang hoang, có nhiều người vong mạng. Tôi tò mò đi xem. Ôi thôi! Tôi rất đau đớn mà nhận thấy tai nạn chiến tranh tàn khốc của thiên hạ gây ra cho lương dân Việt Nam phải gánh chịu.

Vừa đau lòng, vừa tức trí, tôi thả bước đi cho giải khuây, không cần tính đi đâu. Tình cờ vô tới khúc đường Frère Louis, tôi chợt thấy một dãy phố cũ kỹ, thấp thỏi, tôi dừng bước và ngó vào. Đây là chỗ tôi ở một thời gian, cách 34 năm về trước.

Những kỷ niệm xưa phát hiệt rõ ràng trước mắt tôi. Dãy phố 10 căn tuy cũ song vẫn còn nguyên như xưa. Căn bìa đây là căn nhà của bà Phán Lý ở. Bà là một sương phụ tuổi lối 50, bà ở với cô Thiên Hương, con gái của bà chừng 20 tuổi, tuấn tú dung nhan, đoan trang hạnh kiểm. Bà Phán Lý luôn luôn mặc y phục trắng bằng lụa trắng. Bà ít khi ra đường, lại cũng ít tới nhà ai mà chơi. Còn cô Thiên Hương thì ngày như đêm cô cứ cậm cụi thêu khăn lụa và thêu mặt giày để gởi cho mấy tiệm bán.

Căn kế đó là căn của thầy Chung ở. Thầy trẻ tuổi, đẹp trai, học đã có bằng Thành chung mà chưa có vợ, lại mồ côi cha mẹ, cũng không có anh em. Thầy ở đây một mình, thầy làm việc trong một nhà in lớn ở đường Kinh Lấp, lương mỗi tháng 25 đồng. Thầy nói thầy ăn cơm tháng tại quán dì hai ở đường hẻm d’Ormay, không ai biết dì tên chi, thấy dì mập mạp nên gọi tên dì là "Dì Hai phì lủ". Ăn cơm hai bữa, trưa được nghỉ trên lầu, phải trả cho dì mỗi tháng 10 đồng.

Căn kế nữa thì vợ chồng chú thợ Tư ở. Chú làm thợ mộc trong một nhà thuốc tây ngoài đường Catinat, chú chuyên đóng thùng để gởi thuốc xuống lục tỉnh.

Tôi ở căn khít với chú thợ Tư đây, ở gần hai năm êm ấm vô cùng.

Còn 6 căn kế thì thầy giáo, thầy ký, thầy thông thuộc các sở ở, ai cũng có vợ như tôi, có thầy lại được mụn con nhỏ ban đêm khóc chói lói.

Hồi đó số lương của mấy thầy chỉ có vài ba chục, mỗi tháng phải trả tiền phố hết 5 đồng. May nhờ giá sanh hoạt rẻ, lại cũng nhờ biết tiện tặn. không coi hát bóng, không ngồi nhà hàng, nên ai cũng sống được.

Lần bước về nhà, những cảnh trông thấy hôm nay, với những tưởng nhớ ngày xưa cứ trạo trực trong trí tôi hoài, làm cho tôi ngẩn ngơ lơ lửng.

Tối lại, ngoài sân nước mưa hè rỉ rả không dứt. Trên án thắp đèn dầu phộng bủa yến sáng tuy không tỏ, song cũng đủ đọc sách viết văn được.

Ngồi bên bóng đèn leo lét, tôi hồi tưởng đến mấy người quen năm xưa cùng tôi chung sống trong dãy phố đường Frère Louis. Tôi nhớ chuyện thầy Chung với mẹ con bà Phán Lý, tôi bắt tức cười. Tôi cười là vì ba người nầy mường tượng như nhơn vật trong chuyện "La Cure de Misère" của nhà văn hào Pháp là François Coppé.

Tôi liền lấy giấy ra viết chuyện thầy Chung, viết đặng quên thảm họa của lương dân vô tội mà bị sát hại rất đau, rất ức.