CHƯƠNG THỨ BẢY. Quá say

Đèn tàn chén cạn, kẻ ở người đi, Thạch Si đi rồi, Mộng Hà càng buồn tuy không nặng lòng nhớ mong, sao khỏi xót mình trơ trọi. Huống chi cánh hồng thuận gió, trông ai mà lại thẹn cùng ai; cái én lạc đàn, nghĩ phận lại càng đau với phận; người sao tươi tỉnh, mình những âu sầu; lạc phách mười năm, tấm thân bèo dạt; thương tâm một buổi, mái tóc hoa râm; lữa lần đất khách bấy lâu, thân sao nặng nợ; lận đận bên trời chạy khắp, ai kẻ biết mình. Chàng tiễn bạn đi vẫn lấy không được cùng đi với bạn làm buồn, đọc thơ tặng biệt của chàng, đủ biết chàng thương tâm vô hạn. Cho nên trong lúc tiễn đưa, lòng còn cố nén; sau khi cách biệt, ruột mới rối bời. Thạch Si đi rồi, nước non nghìn dặm, tấm lòng của Mộng Hà, chàng có biết đâu; biết chăng duy có Lê Nương, biết mà yên úy cho được, cũng duy có Lê Nương.

Mộng Hà cùng Thạch Si uống rượu tiễn biệt đêm ấy không về, Lê Nương ở nhà thấy thế không hiểu ra sao, ngày hôm sau hỏi thằng nhỏ mới biết duyên cớ. Nàng vốn ở trong chỗ then cài cửa đóng, song cũng từng nghe tiếng Thạch Si, biết người ấy phẩm hạnh học vấn có bề suýt soát với Mộng Hà. Tuy nhiên nói về tính tình thuần hậu, khí khái ngang tàng thì Mộng Hà còn có phần hơn chàng một bậc. Vậy mà số mệnh tốt xấu, cảnh ngộ thuận nghịch, hai người lại khác nhau xa, người thì bay liệng bốn phương, người thì nằm tròn một xó, chẳng cũng đáng thương cho Mộng Hà lắm ư! Tối hôm ấy Lê Nương viết một bức thư đưa cho Mộng Hà, trong thư khuyên chàng nên bỏ nghệ gõ đầu, tìm đường cất cánh: “...Lấy như cái tài của anh, sao không chịu đi đua ganh học tập, chịu tốn công vài năm thì về sau thân danh mới được vinh hiển.” Lại còn có mấy câu nói: “Nếu số tiền lộ phí học phí mà có thiếu thốn thì sẽ xin hết sức tìm cách giúp đỡ.” Mộng Hà được thư rất là cảm động. Tương tri như Thạch Si cũng chưa từng có một lời nào để yên úy cho nhau, vậy mà một người con gái yếu ớt trong chỗ khuê phòng, lại có bụng liên tài muốn giúp tiền học phí; cái tuệ tâm hiệp cốt ấy thực khiến cho mình phải cảm phục vô cùng. Mộng Hà đọc xong bức thư của Lê Nương, bất giác vì cảm quá mà phải khóc, trong lòng bực rọc, trăm mối ngổng ngang. Lúc lâu chợt đập án đứng dậy mà rằng: “Trời ơi, cái thân Mộng Hà bạc mệnh này đã phụ bạn là Lê Nương nhiều lắm! Lê Nương yêu ta mà viết bức thư ấy, ta há nên không phúc đáp ư?” Trong lòng rối loạn, không kịp chọn lời, liền thảo ngay bốn bài thơ tứ tuyệt vào cuối bức thư của nàng mà đưa cho Bằng lang cầm xuống.

Lê Nương tiếp thư, thấy vẫn là bức thư cũ, rất là kinh ngạc, không hiểu ý Mộng Hà thế nào; nghĩ thầm trong thư hoặc có chỗ nào mình viết sơ suất, khiến chàng giận mà trả lại chăng? Nàng liền cầm thư coi lại xem thì thấy ở cuối thư có hơn một trăm chữ viết đá lối thảo, tức là bốn bài thơ rằng:

I. — Đường danh lỡ bước xót cho thân, Điên dại ngông cuồng đã mấy xuân; Cá chép qua sông từng lớp lớp, Khô vây cái diếc phải nằm trần.

II. — Bể học mông mênh dục thả thuyền, Cảm lòng bạn ngọc biết bao quên; Đường cùng chưa ráo đôi hàng lệ, Mù mịt trông vời biết có nên...,

III. — Thân này như thể cái tằm hư, Ăn hại dâu đời chẳng nhả tơ; Tuổi trẻ không làm nên sự nghiệp, Ngày qua tháng lại sống thêm thừa,

IV. — Việc đời man mác biết làm sao, Bốn bể ghê thay lớp cạnh trào; Bèo bọt thân này chi sá kể, Lo đời xin nhượng bậc tài cao.

Đèn tối lờ mờ, canh dài giằng giặc, tờ hoa dăn dở, mặt ngọc ủ ê. Lê Nương bấy giờ đọc thơ của Mộng Hà không thể không vì chàng than tiếc, không thể không vì chàng thương xót. Than tiếc cho chàng bao nhiêu, lại không thể không than tiếc cho mình bấy nhiêu; tơ vò khúc ruột, bối rối trăm chiều; kim cắm đầu xương, ê chề nghìn nỗi. Xót cho mệnh, mệnh sao mỏng mảnh; thương cho tài, tài để tai ương, đồng tâm đồng bệnh cùng phường, nghĩ đòi cơn lại đoạn trường đòi cơn; bấy giờ nàng đã nín nhịn không xong mà phải bưng mặt sụt sùi khóc. Khóc rồi lại ngâm, ngâm rồi lại khóc, lệ rơi tầm tã, ướt đầm lá thư, nỗi thương tâm trong lúc bấy giờ thật không thể nói ra hết được. Than ôi, vì một việc ấy mà tấm tình của đôi bên lại càng khăng khít keo sơn, gỡ ra không được. Có duyên không duyên? có nợ không nợ? Đảo điên xoay xở, trời xanh sao nỡ đọa đầy nhau? hai người sao khéo giàng buộc nhau! Bức thư ấy, bài thơ ấy, là lần trao gửi thứ ba của hai người. Thư nàng đã đủ buộc chặt lấy mối tình chàng, mà thơ chàng càng đủ làm đau cho tấm lòng nàng, thở dài một tiếng, biết tính sao đây, mối cảm như nhau mà tấm tình si cũng cùng là một. Trước đó ngẫu nhiên gặp gỡ, còn là duyên bèo nước bâng khuâng, nay đà ngày một say mê, đã nên chuyện keo sơn gắn bó; từ đó hai người mới thật thành một đôi tri kỷ sống chết theo nhau.

Cỏ mọc xanh um, hoa bay tan tác; ngày dài đằng đẵng, người mệt lư đừ. Đó là thì tiết nào? Chẳng phải là thì tiết khó chịu về đầu hè sao? Bốn bề đồng rộng mênh mang, kìa nương lúa chín, nọ ngàn dâu xanh. Kìa ai gặt lúa chiêm chanh, kìa ai lúi húi vin ngành đầu non. Cổ nhân có câu: “Tháng tư còn có ai thong thả, gặt lúa chưa rồi lại hái dâu”, nếu không thân lịch cái cảnh nhà quê thì không biết câu ấy tả được rất đúng với tình cảnh, Mộng Hà ở nhà sang đây đã được hơn bốn mươi ngày, Ngày tháng quê người, nhanh như tên bắn, lo buồn muôn mối, chồng chịt một thân, mẹ già phơ phất mái sương, thần hôn vắng vẻ; anh cả long đong đất khách, trời biển mịt mùng; mây bạc xa xa, tin hồng bằn bặt, tấm thân luân lạc, đau lòng nào biết nói cùng ai? Huống chi ngày xuân vùn vụt, mối hận trùng trùng, mộng cũ ba sinh, vết cũ lờ mờ in lại, thơ tình một quyển, nợ tình lẩn quẩn gây ra. Nhớ lại chôn hoa buổi trước, đắp đất hôm nào, chẳng qua nhân lúc ngồi buồn, kiếm đường gửi giận, nào hay đó chính là dắt mối cho con ma sầu tủi, mở đầu cho một cuộc nhớ thương. Kiếp người vui tẻ, nào biết làm sao, tin tức đoạn trường, dễ mà siết nói! Thấm thoắt chưa bao mà xuân qua hạ đến, ngày tháng như bay. Thân sao thân đến thế này, nợ thương tâm trả biết ngày nào xong? Tuổi xanh không đợi nhau cùng, mộng tàn như khói, hận trồng lên non!

Mộng Hà đáp thơ Lê Nương hôm trước thì hôm sau gặp ngày chủ nhật. Trước đây gặp những ngày nghỉ, chàng lại cùng Thạch Si dắt nhau đi chơi, đem theo một thằng nhỏ đi hầu, hoặc lên non hóng mát, hoặc buông thuyền làm thơ, rót chén rượu xuân, nghe đàn chim hót; len lỏi tìm chơi, những nơi thắng cảnh, suốt ngày làm vui. Đến nay bạn hiền đã vắng, thú cũ khôn tìm, đi chơi vò võ một mình, chẳng thà nằm ở nhà lại còn có vị. Vì vậy hôm ấy chàng không đến trường thì cũng lười chẳng buồn ra cửa, đốt hương quét đất, lấy tập “Nghi vũ” của Vương Thứ Hồi ra đọc, lời văn chải chuốt, ý tứ sâu xa, một mối tơ tình lại như khêu động. Gấp quyển thở dài, ra sân tản bộ, thì mồ hoang một nấm, cỏ mọc xanh rì; mảnh đá trơ trơ, lọt vào khuôn mắt. Than ôi! đó là một cái cõi đoạn trường phải chăng?

Nguyên từ sau khi Mộng Hà chôn hoa, đòi phen gió sớm trăng chiều, dạo gót ra thăm, chàng lại sùi sụt khóc than mà tưới thêm lên một lần nước mắt. Hồn hoa tuy chết, nhưng được nước mắt chàng sớm chiều tưới dội thì cũng có cơ hồi lại ít nhiều. Chàng lại trông vào gốc hoa tân di rực rỡ hôm nào, thì bấy giờ đã thấy hồng rơi tía rụng, sắc nhạt hương phai, chỉ còn những cành không trơ trọi. Trông nhau tiều tụy, thực rất nên thương, xót cái dong hoa, bền không được mấy. “Đời đến làm hoa là bạc mệnh, xuân đi như mộng với đông phong”. Đã sinh ra làm kiếp nghìn tía muôn hồng, thì số phận phiên linh trốn làm sao khỏi. Tấm tình của Mộng Hà vốn không phải là có thiên tư hậu bạc chẳng qua tính chàng vốn chán cảnh phồn hoa náo nhiệt, mà ưa nơi hưu quạnh lạnh lùng: hoa lê trong mồ chàng những xót xa, thì tân di trước mắt cũng đủ làm cho chàng đem lòng thương cảm. Chẳng qua khi trước tân di đương kỳ đắc ý, chưa lâm vào cái cảnh đáng thương, cho nên chàng đối với hoa ấy không chút động lòng, chứ thực không phải là cố ý xem hoa bằng con mắt nguội lạnh.

Sân không vắng ngắt như tờ, lệ in lấm chấm bao giờ cho phai? Mộng Hà thẩn thơ trước gió, lã chã rơi châu, giận thiều quang vùn vụt như tên, buồn cảnh sắc đổi thay dường chớp, chơi xuân kẻo hết, tự khổ làm gì! “Mặt đất hoa lê như đống tuyết, đời người dễ mấy tiết Thanh Minh!”, nay thì hoa lê mặt đất đã thành ra hoa lê dưới đất, thời tiết “Thanh Minh” đã đổi ra thời tiết “Thanh Hòa”, cảnh đẹp luống qua, kiếp tu còn vụng, nào được bụng dạ thư nhàn như Tô học sĩ, chỉ thấy ruột gan buồn bực quá Đỗ Tư Huân, lửa giận cháy tim, mây sầu rợp mắt; tự tìm phiền não, cởi gỡ không ra, thân người nào phải đá vàng đâu, cớ chi đầy đọa mãi ở trong chốn thành sầu bể thảm! May trong nhà còn có chú ma men ở trọ, có thể làm bạn giải buồn cho chàng được. Bấy giờ gần tối, trời lấm tấm mưa, chàng vào trong nhà cầm cái be bằng pha lê ở trên án nghiêng xuống mà rót, rượu cũ còn được mấy chén đầy. Bên song ngất ngưởng, uống tràn cung mây. Nhưng uống rượu một mình không thú tý nào. Chàng muốn nâng chén ngọc mời chị Hằng như chuyện Lý Thái Bạch ngày xưa, song bấy giờ chị Hằng còn náu núp ở trong cung Quảng Hàn, gọi chị cũng không hề ló mặt. Đem rượu tưới sầu, rượu chưa ngấm mà sầu đã ngấm, chưa cạn ba chén mà đã thấy say lướt người đi. “Đã làm chổi quét bực, lại làm mồi câu thơ”, sức rượu nồng nàn, hồn thơ lai láng. Chàng bèn gõ án mà hát rằng:

Mộng Hà ơi! Mộng Hà ơi! Tấm thân bảy thước cũng đời nam nhi; Phận sao oan khổ lưu ly? Bèo trôi sóng dạt khác gì nữa đâu! Công danh nghĩ đến mà sầu, May chăng chờ đến kiếp sau họa là; Nhớ khi còn bé ở nhà, Mặt mày vuông tượng, nết na dịu dàng; Cửa thầy theo nghiệp văn chương, Thông minh từng nổi tiếng vang trong ngoài; Những mong mây gió gặp thời, Gác vàng có lúc trổ tài kinh luân; Việc đời mấy độ xoay vần, Nào hay nay vẫn là thân hư hèn; Học hành nọ kẻ đua chen, Cớ chi nằm bẹp ở miền nhà quê?

Thừa ăn đàn sẻ no nê, Thiếu mồi chim phượng nhiều bề long đong Ấm thân sẻ đậu tây đông, Nhọc mình phượng biết ngô đồng là đâu? Đời người sống được bao lâu, Can chi mà những âu sầu khóc thương; Cơ hàn chạy khắp bốn phương, Những khi trời tối cùng đường tính sao; Óc tim chẳng quản tiêu hao, Tập thơ đã chất nên cao bằng người; Văn chương ích lợi cho đời, Sao không chịu viết, luống hoài ngâm nga; Thơ sầu giọng khổ tuôn ra, Bút cùn mực cạn phôi pha tháng ngày; Ra đời hăm mốt năm nay, Trăm lo nghìn giận chất đầy một thân; Tuổi còn hơn hớn thanh xuân, Tâm tình đã thế huống phần nữa mai; Than ôi, thế cũng đời người, Sống thừa sao vẫn chưa hồi tỉnh ra; Kìa ai mau bước tìm hoa. Muôn hồng nghìn tía nở ra kịp thời; Chậm chân thôi thế thì thôi. Hồng rơi tía rụng tơi bời gió đông; Tiêu sầu mượn chén men nồng, Uống thừa ta sẽ rẩy vung cành đào; Xuân tàn cảnh đã buồn sao, Đêm hôm vắng vẻ buồn nào lại hơn; Nỗi buồn trồng chất đòi cơn, Ba canh tiếng cuốc kêu ran mái ngoài; Vầng trăng lơ lửng dòm ai? Sầu này siết nói nên lời nữa sao! Bâng khuâng hồn lạc nơi nào? Hơi tàn thoi thóp lệ rào máu sa; Lệ khan máu cũng khô mà, Trời cao đất rộng vẫn ra vô tình;

Đập giường vùng dậy trông quanh, Đoạn trường thảo bức thư tình gửi trao; Mực chăng nước mắt máu đào, Tri âm ai đó trông vào nhận xem.

Chàng hát xong rồi viết, viết xong lại hát, hát lần thứ nhất thì thấy khoan khoái, lần thứ hai thì thấy choáng váng, lần thứ ba thì khóc òa lên. Gác bút đứng dậy, đầu óc lao đao bèn mặc cả áo bước lên giường nằm, chỉ một lát đã ngủ say thiêm thiếp, bấy giờ đã vào khoảng chập tối. Lát nữa thằng nhỏ bưng cơm tối vào, không thấy chàng đâu, đương lúc ngạc nhiên thì đã thấy sặc sụa mùi rượu từ trong màn đưa ra, mở xem thì thấy chàng mặt đỏ tưng bừng, đương ngủ thiếp đi, thằng nhỏ biết chàng say rượu, để im không gọi rồi đi ra ngoài. Một lúc nữa thì con Thu đã đưa Bằng lang vào, gọi vang chẳng thấy thầy giáo thưa. Bằng lang tuổi trẻ hay nghịch, chạy đến bên giường vừa lay vừa ghẹo; con Thu thì đứng bên khúc khích cười. Chàng đương giấc ngủ say, thấy động đến mình thì hình như hơi biết, cặp mắt lim dim, hơi men nồng nã, miệng nói lảm nhảm như gắt với người chêu ghẹo mình. Bằng lang vẫn cứ lay gọi không thôi. Chàng bừng tỉnh ra, rở mình ngoảnh mặt ra ngoài hỏi rằng: “Mày là đứa nào mà dám vào đây tinh nghịch thế?” Bằng lang nói: “Thưa thầy, con đã đến học đây. Hôm nay sao thầy đi ngủ sớm thế, hay thầy làm sao chăng?” Mộng Hà nói: “Bằng lang đấy ư? Thầy chẳng sao cả, chỉ say rượu đây thôi” Chàng vừa nói mắt vừa lim dim lại muốn ngủ nữa, vì hơi men còn chưa hả hết, Bằng lang lại hỏi: “Tối nay thầy có dạy con học không?” Chàng nói: “Đêm đã khuya chưa?” Bằng lang ngoảnh trông đồng hồ trên vách đáp rằng: “Đã 9 giờ một khắc rồi!” Chàng nói: “Thầy mệt lắm, không dạy được. Con học ôn lại bài cũ đi, đừng quấy thầy nữa.” Bằng lang vâng dạ rồi xuống giường đến chỗ đầu bàn mở sách ra học. Bấy giờ con Thu đã ra khỏi cái nhà sách vắng vẻ hưu quạnh chỉ có tiếng học ở dưới đèn, tiếng ngáy ở trên giường và tiếng chuông đồng hồ tích tắc ở trên vách cùng nhau ứng họa mà thôi.

Con Thu về nói với Lê Nương, Lê Nương biết chàng say rượu sợ Bằng lang ở đấy quấy rầy, kíp sai con Thu đi gọi Bằng lang về ngủ. Bằng lang thấy gọi, vừa xếp sách lại toan xuống; chợt chàng đã thức giấc dậy, dặng hắng một tiếng, Bằng lang biết chàng tỉnh giấc bèn ngoảnh vào giường sẽ nói rằng: “Mời thầy nằm nghỉ, con xuống nhà đây”. Chàng nói: “Con xuống à? Ở dưới cái chặn giấy trên mặt bàn, có một tờ giấy, con cầm về đưa cho mợ nhé. Bụng thầy bây giờ thấy đói, con bảo thằng nhỏ nó đi nấu cho thầy bát cháo, thầy dậy bây giờ”. Bằng lang vâng lời, gọi thằng nhỏ vào dận bảo cẩn thận rồi cùng con Thu xuống nhà.

Canh điểm nhặt thưa, đèn khêu le lói, trận mưa rào rơi xuống nóc nhà lốp đốp, lần the mỏng che ngoài cửa kính bị mưa hắt vào, giọt nước lóng la lóng lánh, như mờ như tỏ, mơ màng lại ngỡ bóng sáng lúc ban mai. Bấy giờ bên trong cửa kính có một người, người ấy chính là Lê Ảnh. Đêm đã khuya rồi sao nàng chưa ngủ? Vì nàng còn ngồi đợi Bằng lang. Nàng vốn phòng không vắng vẻ, cùng Bằng lang nương tựa làm khuây, Bằng lang chưa về. nàng cũng chưa từng bao giờ đi ngủ trước. Hôm ấy nàng lại mày liễu ủ ê, mặt hoa rầu rĩ, lấy tay chống má, ngồi thần như nghĩ ngợi điều gì. Số là vừa rồi con Thu vào kể chuyện chàng uống rượu say, say ngủ thiếp đi, nàng vội sai con Thu lên gọi Bằng lang xuống ngủ. Trong lúc con Thu đã lên, Bằng lang chưa xuống, nàng ngồi một mình nghĩ ngợi, phần là nghĩ Bằng lang, phần lại nghĩ Mộng Hà. Nàng nghĩ Mộng Hà ngày thường tuy cũng hay rượu, nhưng chưa từng thấy say bao giờ, hôm nay sao uống một mình mà say, say đến nỗi nằm không dậy được? Chắc hẳn chàng bị một sự gì cảm xúc rất mạnh, không biết tỏ giãi cùng ai được bất đắc dĩ phải trốn vào “làng say” làm cái kế mượn rượu tưới sầu, thực là đáng thương đáng xót cho chàng. “Mình không chấp cánh bay cao được, lòng những vò tơ gỡ chẳng ra”, hồn nàng lúc ấy tựa như đã theo với con Thu cùng đến bên giường để vì chàng làm một người khán hộ. Đương lúc nàng ngồi nghĩ vẩn, chợt nghe thấy một tiếng gọi “mợ”, ngẩng trông thì Bằng lang đã cùng với con Thu đẩy cửa đi vào.