Già kén

Cuộc hội họp hôm ấy có năm người.

Đăng, nhà văn luôn luôn với cái điếu cầy trên môi, lúc nào cũng như trầm tư mặc tưởng:

- Các anh cứ kết tội đàn bà, làm như họ là một quái vật gieo tai họa cho các anh không bằng. Đàn bà, người nào cũng có thể là thần, nếu ta biết dẫn dắt họ. Mà buông trôi thả lỏng thì danh gia tử đệ đấy, rồi cũng hóa ra nặc nô cả. Tôi, xưa nay tôi vẫn không chịu cái lối mạt xát phụ nữ tân thời và ca tụng đàn bà cổ xưa. Tân hay cựu, họ đều là đàn bà cả, khi thằng chồng nhân cách chỉ đáng một đồng hào thì không bao giờ vợ nó giá có đáng một đồng bạc. Hãy dạy cho người đàn ông biết là thằng kỵ mã tốt, đàn bà rồi đều là ngựa hay cả.

Thân, tham tá hậu bổ, một lần bỏ vợ:

- ‘‘Une part de vérité’’. Nhưng tôi, tôi vẫn cho đàn bà có nhiều đức tính tốt hơn các mợ bây giờ. Lấy các bà tân thời, mình có cảm tưởng mình bị làm chồng không phải được làm chồng. Các bà ấy đòi mình đủ thứ, trái lại, các bà ấy chẳng giả cho mình chút gì cả. Lấy chồng, các bà ấy kê ra đủ một trăm cái đơn: đơn ô tô, biệt thự, quần là, áo lượt. Các bà ấy dán đầy người mình. Vô phúc, một cái nào bong ra là một chút tình kém đi. Thà cứ tìm cái đám những ái nữ cụ Chánh, cụ Hàn, cụ Cửu, thế mà lại dễ cư xử...

Lộc, giáo sư tư thục, góa vợ:

- Không nên cực đoan quá. Vị tất phía phụ nữ ‘‘cựu thời’’ đã hoàn toàn là những bực vợ hiền, dâu thảo. Nhiều bà ở nhà quê hai sương một nắng, đầu tắt mặt tối không sao, lúc lấy chồng, nhớ bổng lộc của chồng đâm ra ăn bơ làm biếng. Rồi đua đòi tổ tôm, tài bàn, si ma, nhà hát, rốt cuộc nhiều bà lại phá phách hơn những tiểu thư lãng mạn tân thời.

Oánh, người bạn nhiều tuổi nhất trong bọn, nhưng bao giờ cũng ít nhời:

- Số cả, may hơn khôn.

Hai ba người hùa theo:

- Phải đấy, bác Oánh tôi lý luận (!) thế mà đúng. May hơn khôn, tốt số hơn bố giầu.

Tân nói một cách dắn giỏi:

- Sao lại may hơn khôn, sao lại tốt số? Ở đời, khôn còn chết nữa là dại. Lọc lõi còn có khi kêu giời trách đất rầm lên, huống hồ nhắm mắt thì có ngày xuống hố. Tôi cho ở đời, khôngcó cái gì đến với mình một cách dễ dàng, giời cho mình một cách dễ dàng. Giời cho mình mắt mũi, tay chân không phải là không dùng vào cái việc kén vợ, các anh nhé. Tôi cứ nói thế này, các anh hiểu: Anh đi mua quít, nếu quả sần sùi anh cũng lấy, anh sẽ bị múi khô không một giọt nước. Da nó xanh quá, tất nhiên chua, vàng quá cầm thấy nục tất nhiên bị thối. Giời cho anh có tay, sao anh không cầm nó lên, có mắt, sao anh không xét ‘‘bộ điệu’’ nó. Nếu anh mất công một chút, đời nào anh bị thất ý. Số mệnh là cái gì, chỉ là sự để ý chọn lựa, thế thôi.

Một câu hỏi rạch vào:

- Thế ngộ bề ngoài nó tốt, bề trong nó xấu thì sao?

- Chết thật, các toa hồ đồ thật. Chữ thánh hiền để đâu. Hữu ư trung, hình ư ngoại. Người làm sao, chiêm bao làm vậy. Có thằng nào mắt thư hùng mà tử tế thủy chung, mắt trắng rã, môi thâm sì mà có nhân, có nghĩa? Các cụ đã sống hộ mình, các cụ đã lập thành formule cho mình, cứ đấy mà theo, không sai bao giờ cả. Nào tôi hỏi các anh, có bao giờ ‘‘grande base plus petite base, multipliée par hauteur, divisée par deux’’ mà trệu cái hình ‘‘trapège’’ không nào? Đời cũng thế, cứ trông mặt mà bắt hình dong. Tôi cho không gì hơn là kén chọn. Muốn được vợ tề gia nội trợ, phải kén, kén cho thật kỹ.

- Lấy vợ mà anh lại đọc một đóng formule ra. Anh làm những hình chữ nhật, tam giác, tứ giác cả. Có để ý kén chọn cũng có hơn, điều đó ai cũng biết, nhưng cũng còn nhờ ở rủi may cả. Anh chọn nó tốt, ngộ về nhà anh, nó tác yêu tác quái ra thì sao?

Đăng nhìn các bạn một cái nhìn nó như có ý bảo: ‘‘Các anh xét đời chỉ ở ngọn’’. Chàng giõng giạc:

- Khổ lắm, các anh lý luận mãi cuộc sống. Cuộc đời nó chẳng phải thế này hay thế nào cả. Đây này, muốn được sung sướng, muốn có vợ hiền con thảo, muốn cho ánh sáng vào nhà mình, hãy mở hết các cửa ra. Nhà không có lấy một cái cửa, lại cứ đi kêu tối om om thì kêu làm gì cho mệt xác. Linh tại ngã, bất linh tại ngã. Vợ hiền à, con thảo à, cái gì, cái gì cũng ở lòng này ra cả, cũng ở cánh tay này ra cả. Khi lòng mà tối như đêm, dầy như đất thì đừng có hòng... Phải sao chịu vậy âm thầm là nghĩa thế.

Cả bọn đồng thanh:

- Chúng ta có hai nngười để chúng ta theo: anh Đăng và anh Tân. Một anh thì kén chọn, một anh thì nhờ ở sự rèn luyện của mình.

Bỗng một tiếng reo ra như ống lệnh:

- Đàn bà kể cũng đã ‘‘pho’’ các anh ạ, họ bắt được chúng mình ‘‘nghĩ ngợi ‘’ về họ nhiều gớm nhỉ.

- Đàn bà, nguồn sống của trần gian.

- Và cũng là nguồn chết của các ngài bị cắm sừng.

- Và cũng là con cái quỷ ‘‘Satan’’.

- Nhưng cũng có thể là nàng tiên hạ giới,

Tân nằm đọc sách ở divan thì Thúy vào:

- Ngủ kìa, chết thật, anh Tân.

Tân ngồi nhỏm dậy:

- Xin lỗi, ngủ đâu, đang đọc.

Thủy giật phắt lấy sách, xem bìa:

- Ê, đọc cái của nợ này thì chỉ có mà vỡ đầu. ‘‘Le couple’’ đây mà.

Rồi ném xuống bàn:

- Thôi đi lên Ngọc Hà mua ít hoa đi.

Tân nhặt quyển sách, giở giở để tìm số trang vừa đọc:

- Đi đâu bây giờ, hai giờ hãy đi.

Tân lại giật lần nữa:

- Khổ quá, đọc làm gì cho vỡ đầu. Thôi dậy mặc quần áo đưa em đi, đi!

Tân gắt yêu:

- Thúy quấy anh lắm nhé, thong thả tí nữa nào.

Thúy, mặt tiu nghỉu:

- Thôi, em về vậy.

Tân tát yêu vào má:

- Về thì anh sẻo tai,

Thúy lại giục:

- Thế mặc quần áo đưa em đi, đi.

Muốn chiều người yêu, bất đắc dĩ phải bỏ giấc ngủ trưa, Tân buộc lòng phải đưa Thúy lên Ngọc Hà.

- Đi xe đạp hay đi tầu điện nào?

- Đi bộ.

- Chiều năm giờ anh phải lại trường. Hôm nay, anh có một giờ Algèbre.

- Anh nghỉ

- Chết, nghỉ thế nào được?

Thúy sụng sịu:

- Nhưng, em đợi anh ở nhà cơ.

Tân ngần ngừ, rồi thở nhẹ:

- Cũng được.

Tân đạp một mạch đã trở về. Trông thấy tập bài học trò bỏ vung trên divan, Tân không bằng lòng:

- Chérie, anh đã bảo chérie muốn nghịch gì thì nghịch, nhưng bài vở của học trò, chérie đừng mó vào của chúng nó. Chết thật, lại phê bừa vào thế này nữa à?

Vừa nói, vừa nhặt đống giấy, sóng sóng vào nhau:

- Lần sau, xin chérie đừng sờ vào cái đống hàng ‘‘quốc cấm’’ này đấy nhé!

Thúy không nói gì, lấy mùi soa lau mắt, nghẹn ngào:

- Lần sau Thúy sợ, có lẽ Thúy sợ đến già. Rồi vùng vằng định về.

Tân lại phải cười ha hả:

- Em, gớm quấy thiu cả thịt. Tôi thì đánh đòn bây giờ đấy. ‘‘À genoux!’’

Thúy lườm ngoắt:

- Em học anh đấy à mà ‘‘à genoux’’?

Tân cười đấu dịu:

- Thì anh cũng nói chơi.

Thúy vẫn phụng phịu:

- Anh nói chơi với học trò anh, chứ với em à?

Tân nói thật to để phá không khí:

- Allons! Thúy hạch anh đấy phải không? Anh đã phải nghĩ đưa Thúy đi chơi, Thúy còn bẻ hành, bẻ tỏi mãi.

Thúy nguôi nguôi, lấy ‘‘túc’’ xoa lại lần phấn hồng, rồi lê lê chân hát:

Mais, hélas! lorsque l’âge vous glace,

Nos beaux jours ne reviennent jamais.

Tân nhìn Thúy, lắc đầu:

- Đến chết với chérie thôi!

Thúy bắt Tân đi bộ để có dịp qua hàng Ngang, hàng Đào xem hàng. Hàng nào Thúy cũng vào, xem thứ gì Thúy cũng chê. Tân nhiều lúc ngượng qúa, đã phải nói nhỏ:

- Faut pas, je t’en prie.

Nhưng là thiếu nữ tân thời trăm phần trăm, Thúy làm thế nào khác được. Ra khỏi hiệu, Tân mắng yêu:

- Em đến lạ, vào hiệu người ta, chẳng mua gì, lại còn chê bai đủ thử, không nên.

Thúy nguây nguẩy:

- Em có quyền.

Tân ngọt ngào:

- Thế ngộ họ cũng có quyền?

- Thì họ làm gì em?

- Thì họ sẽ bảo em bất lịch sự.

Thúy há hốc mồm nhìn Tân:

- Tân, điên à? Người ta chê hàng lại bảo người ta bất lịch sự.

- Nhỡ họ nói?

- Thì Thúy mắng vào mặt họ.

- Đã đành, nhưng mình đi chơi chứ có phải đi cãi nhau đâu?

- Nhưng nếu họ nói lôi thôi...

- Thì vì thế, anh bảo Thúy đừng chê bai hàng của họ.

Thúy đã nhịn, nhưng đi được một quãng, như chợt nhớ ra điều gì, bỗng Thúy sầm mặt, quay hỏi Tân một cách gay gắt:

- À, em biết rồi, thảm nào Tân cự mãi em. Có phải ban nãy em chê ở cửa hiệu cái cô mặc áo ‘‘si ca la men’’ đấy không? À, em biết rồi.

Thế là Thúy vùng vùng vằng vằng gọi xe, nhất định về. Ở ngoài đường, Tân không dám nói to, sợ người ta để ý đến nên chỉ khẽ đáp:

- Không phải, trong hiệu khách trú đấy chứ.

Tân buộc lòng phải đổ trong hiện thách trú là vì không còn biết nói gì hơn nữa. Phân trần sợ Thúy không nghe, càng làm rầm lên.

Mua hoa, Thúy đã không biết giá, lại ăn nói hóm hỉnh, làm cho bà cụ hàng hoa bực mình:

- Gớm, cô ăn với nói. Đây chúng tôi, các bà lên mua đã nhiều, chưa thấy ai ăn nói đỏng đảnh như cô.

Tân tím mặt, phần giận Thúy, phần xấu hổ vì lời nói của người bán hàng:

- Thôi cụ, nói làm gì quá lời.

Bà cụ vẫn tấm tức:

- Đấy ông xem, cô ấy chê mãi, tôi có nói gì đâu, vì tôi cũng biết các cô con nhà giầu khó tính lắm. Nhưng cô ấy lại bảo: ‘‘vài cái hoa tèo bán lấy hai hào mà đong gạo’’ thì ông bảo ai là người nhịn được!

Tân vội ngắt:

- Thôi xin cụ, em tôi trẻ người non dạ, cụ ạ. Thấy Tân nhã nhặn biết điều, bà cụ phân trần:

- Có các cô mới nhớn lên, chưa biết người biết của đấy thôi. Nhà chúng tôi tiếng bán bàng, nhưng cũng không đến nỗi đớn mạt gì. Hôm nào thong thả, mời ông vào xem tranh của cháu.

Thấy bà cụ ăn nói khoát đạt, mặt mũi phúc hậu, ra dáng con người sang trọng, Tân bèn hỏi:

- Thưa cụ, ông Cả vẽ tranh?

Bà cự dịu ngay mặt:

- Vâng.

Rồi bà cụ nói tiếp:

- Chắc các ông biết cháu. Hòm nọ quan đốc lý cũng xuống mua tranh.

Tân ra dáng nghĩ ngợi, bà cụ nói ngay:

- Cháu Mỹ Thanh, ấy mà.

- À, thưa cụ ông Mỹ Thanh con biết tiếng lâu lắm đấy ạ. Hồi con ở Pháp, ông cũng có gửi tranh sang bầy bên ấy. Con còn nhớ bức ‘‘Mẹ ru con’’ được ông thủ tướng mua hai nghìn đồng.

Bà cụ cướp lời:

- Vâng, chính phải đấy ạ.

- Ông Mỹ Thanh thì con đã biết tiếng, kể

bây giờ người Annam, ông là bậc danh họa vào bực nhất đấy ạ.

Bà cụ sung sướng được người ta khen con, quên cả sự vừa xẩy ra, cố mời Tân và Thúy vào chơi với Mỹ Thanh.

Tân muốn vào lắm, muốn vào để được dịp làm quen với một nhà danh học của đất nước, nhưng sợ Thúy ngượng nên chàng đành từ chối;

- Thôi chiều rồi, cụ cho con đến khi khác, con sẽ xin lên hầu cụ và ông Mỹ Thanh.

Rồi trước khi đi, Tân còn nói lại với bà cụ:

- Em con nhỏ tuổi, có điều gì sơ xuất, xin cụ xá cho.

Bà cụ cười hể hả,

Đi được một quãng, Tân bảo Thúy:

- Đấy em xem, thiên hạ biết thế nào mà kể? Trông bà cụ ăn mặc sồ sề thế mà là mẹ nhà danh họa nước Việt Nam đấy nhở, lại giàu có bạc vạn nữa cơ đấy, vì nguyên cái năm ông Mỹ Thanh bầy tranh ở Pháp đã bán được ba bốn vạn đồng rồi. Lại mấy năm về đây nữa. Tranh của ông Mỹ Thanh bán cả sang Mỹ nữa. Cho nên anh vẫn khuyên em không nên khinh người rẻ của.

Thúy được dịp nổ bùng ra:

- Anh thật vô lý, tự nhiên đi van xin cái con mẹ mặt méo như cái chũm cau. Em làm gì mà anh phải lạy lục xin lỗi nó? Đi với anh, lắm lúc bực mình.

Tân cười nhạt:

- Anh không thễ chiều em những điều trái lòng được. Người ta già cả thế, em gọi người ta là ‘‘ nó’’, thế em trẻ hơn người ta hàng ba bốn

chục tuổi, người ta gọi em là gì? Không nên thế em ạ. Nếu anh chiều em trong những hành vi sai lạc của em, tức là anh không yêu em đâu. Yêu nhau, ta phải mong sửa đổi cho nhau.

Thúy cáu, phần bẽ mặt, phần tức Tân không

bênh vực được mình, trề môi nhún vai:

- Đi chơi với anh, lúc nào anh cũng như người giảng thập điều.

Tân biết không nên nói gì nữa, thôi. Thúy mặt sị xuống như lúc còn đi học phải quỳ, vừa đi vừa lảm nhảm:

- Tân thật lạ, con mẹ nó ăn nói thế mà để yên. Lại còn nghe nó kể lôi thôi. Em chỉ muốn xông lại tát cho nó một cái đổ đồng quang con mắt cho nó câm họng.

Biết Thúy có những tính nết của kẻ mất dạy, Tân vẫn yêu. Chàng tin rằng nhờ ở sự kiên nhẫn và đức độ của chàng, chàng sẽ cảm hóa được Thúy. Thúy là một gái của các cuộc vui chốc lát, sống cho những mầu áo, kiểu giầy. Đầu óc là cả một trang giấy trẻ nguệch ngoạc, không một đường ngang gẫy gọn, không được một đường dọc thẳng tắp.

Con đầu lòng một ông Phán hưu trí, học hành dở dang, Thúy đàn đúm chơi bời với bọn con trai thiếu tư cách.

Bởi một sự tình cờ, Tân quen Thúy. Vì biết cái chỗ gia đình giáo dục của Thúy, nên Tân lúc nào cũng tìm cách tu sửa tâm tình người yêu.

Chẳng may thân cây đã bị mọt rỗng, lòng ruột Thúy như củ khoai hà, không thể nào ‘‘chửa chạy’’ được.

Thúy yêu Tân vì Tân giầu, vì Tân sang trọng. Lương tháng hai trăm bạc, lại là du học sinh trở về, lại con nhà giầu, lại chưa vợ. Yêu Tân để bám vào cái bám của Tân, yêu Tân để xin Tân từng chục một may mặc, sắm sửa cho ngất để diện Bô Đa với vài ba cô trẻ trung nữa. Tân không bao giờ để ý đến chỗ Thúy ‘‘làm tiền’’ mình, vì là người rộng rãi và lịch sự, không bao giờ Tân để người yêu phải hỏi.

Tiền của Tân, Thúy tha hồ tiêu, tiêu hết thôi, Tân không giữ một đồng nào cả. Cho nên dan díu với Tân, dù bị khó chịu vì nỗi Tân hay ‘‘bắt đeo tràng hạt’’ nhưng Thúy vẫn không dám bỏ chàng, vì lẽ Thúy coi chàng là con bò sữa.

Một người trong sạch như Tân, bao giờ chịu hạ mình để suy xét về việc ấy. Vốn tính rộng rãi, Tân không biết sự chứa cái túi mình bao giờ. Anh em, bè bạn ai túng thiếu vay thì Tân cho vay ngay, xin Tân cấp đỡ ngay.

Một mình với số lương hơn hai trăm bạc, Tân sống dư dật, phong lưu như ông hoàng con.

Dan díu với Thúy, Tân tìm hết cách để cải hóa Thúy. Tân giảng dạy lừng li từng tí, bảo ban kẽ tóc chân răng, Thúy không bao giờ nghe. Trái lại, Thúy còn coi Tân là hủ. Giá không có đồng tiền của Tân nó có lỗ nó xâu Thúy vào thì Thúy cũng bỏ ‘‘rơi’’ Tân rồi.

Bề ngoài, các bạn hữu ai cũng khen cặp Tân Thúy tốt đôi. Nhưng chỉ Tân là kẻ ở trong chăn mới biết chăn có rận. Nhiều lúc Thúy vì cảm lòng tử tế của Tân đối với mình, bỏ đi được một vài tính xấu, nhưng rồi lại đâu đóng đấy.

Dan díu với Tân được hơn một năm thì Tân thấy nhạt Thúy. Chàng phát tởm về cái nhân cách hèn kém của Thúy.

Là kẻ thiếu giáo dục, phải sống bên người đàn ông mẫu mực, Thúy thấy khổ, thấy tức thở. Khổ, tức thở mà vẫn phải lăn đầu vào vì Tân không thể là chồng Thúy, nhưng rất có thể là người nhân tình thân ái nhất. Vì một lẽ rất giản dị: Tân sang trọng, giầu có, lại có nhà riêng, tha hồ cho Thúy phá phách.

Nhưng Tân không thể kham mãi cái giống trỏng lỏn ấy, chàng đã bắt đầu chán và chớm ý tưởng bỏ Thúy. Mặc dầu ý tưởng chớm nở trong đầu, Tân vẫn chưa đủ can đảm nhẫn tâm cự tuyệt hẳn.

Thành thử Thúy cứ lai vãng, Tân cứ bắt buộc phải tiếp. Mãi cho đến một hôm, cụ Phủ thân mẫu Tân lên chơi ở một tháng, Tân mới được dịp ‘‘dứt tình’’ với Thúy.

Cụ Huyện có mình Tân, nhưng không như các bà mẹ khác, ép uổng con trong việc dựng vợ gả chồng. Mặc dầu năm nay Tân ba mươi tuổi rồi mà khi nói đến việc lấy vợ, cụ Huyện cũng vẫn ôn tồn:

- Con phải lấy vợ cho me nhờ chứ, cho me chóng có cháu bế chứ?

Lần nào Tân cũng khất:

- Me cho con còn kén. Thời buổi này, được người tử tế khó lắm me ạ, các cô ở tỉnh thành phần nhiều long lao, ăn nói chả ra làm sao. Các cô ở nhà quê thì cục mịch qúa. Sau này con xuất chính hay mở phòng luật sư, họ cáng đáng việc tề gia, xã hội cho con thế nào được. Gia dĩ con lại đã ba mươi tuổi rồi. Lấy những cô mười tám, đôi mươi thì cứ hỉ mũi chưa sạch, còn biết làm ăn gì, Mà hai mươi nhăm, hai mươi bẩy thì tuổi ấy chưa chồng, hắn cũng ‘’ghê gớm’’ lắm,

Nghe con nói, cụ Huyện chỉ thở dài:

- Con nói thế vô cùng, vợ chồng là cái duyên số, có phúc có phần. Nó ở nhà người ta là rắn là rết, nó về nhà mình, nó là Tiên là Phật. Vô phúc ra thì nhà người là phấn là hương, về nhà mình nó là gươm là đao. Bao nhiêu ông cả bà lớn, chả kén dâu kén rể đấy ư? Rốt cục nhà mình mà kém âm đức thì mọi thứ đều kém cả. Năm nay con ba mươi tuổi đầu rồi, còn đợi đến bao giờ nữa? Chuyến này, mẹ ra chơi với con, nhân thể nhắc con đám cụ bô Hường, cô ấy năm nay đỗ rồi đấy. Nếu con bằng lòng thì để mẹ hỏi vậy.

- Con chưa muốn lấy vợ vội. Me xem người Tây, ngoài ba mươi người ta mới lấy vợ. Vả lại lấy người nào con không biết tâm tính, nết ăn ở thì con không dám lấy. Con thấy nhiều cặp vợ chồng rồi, ăn ở với nhau chả ra làm sao, rồi thiên hạ người ta cười cho.

- Sao con lại cứ nói người Tây, bốn mươi mới lấy vợ. Me chả biết người Tây đâu, me chỉ biết con. Con còn chưa thành gia thất ngày nào thì me còn buồn ngày ấy.

Tân thấy mẹ băn khoăn về việc vợ con cho mình, có ý thương mẹ, nói lảng sang chnyện khác. Chàng hỏi chuyện ruộng nương, việc làng việc nước để cho mẹ khuây khỏa đi.

Cụ Huyện thấy con không chịu lấy vợ, cụ khổ lắm. Cụ sợ nhất người ngoài không biết, rất có thể đổ cụ ác nghiệt nên không ai chịu làm dâu nhà cụ. Họ đã bàn ra tán vào:

- Cậu ấy đỗ Trạng nguyên (?), cụ Huyện lại giầu có, thế mà chả ma nào nó lấy, chắc hẳn

có thế nào đây.

Có kẻ độc ác lại phao cho chàng cái tiếng đào mỏ:

- Chắc ông Trạng chưa có đám nào giầu sụ chút của cho nên chưa chấm đám nào đấy chứ gì?

Thôi thì đủ điều ong tiếng ve, thôi thì đủ mọi thứ đồn đại. Cụ Huyện mặc người ta to nhỏ mà Tân cũng mặc thien hạ bàn tán.

Chàng cứ kén, kén cho được người ý hợp tâm đầu,

Hôm đi xem cuộc triển lãm tranh của các họa sĩ tự lập Đông Dương, Tân làm quen với một cô giáo. Nga, tên cô giáo, là con một cụ huấn đạo hưu trí, Tân quen cô vì anh cô là bạn thuộc hạ cụ Huyện ngày xưa.

Tân đang viết nốt bài báo cho tờ ‘‘Epingles Françaises’’ thì Nga vào.

Tân hớn hở đứng dậy đón người yêu:

- Hôm nay trông em đẹp quá, đẹp hơn mọi hôm nhiều. Đấy anh đã bảo mà, em mặc màu này hợp màu da mà lại.

Nga cười một nụ cười kín đáo:

- Thì em đã theo ý anh.

Tân hôn người yêu và nói một cách say đắm:

- Anh mong mãi em, Vừa mới viết đấy. Thôi để mai anh viết, bây giờ chúng ta hãy đi chơi đã. Anh đưa em lên Trúc Bạch nhé, hay lên Bô Đa mua ít truyện vậy.

Nga nghiêng đầu vào vai Tân:

- Không, em chả muổn đi đâu. Ở đây chơi với anh một lát rồi về.

- Anh tưởng đi chơi hơn chứ. Hôm nay anh ở nhà từ sáng đến giờ rồi, Chỉ đợi em đến, đưa em đi chơi một lúc hóng gió đấy thôi.

- Em không muốn đi, anh ạ.

Tân chiều người yêu, đón ngay:

- Thôi, em không muốn đi thì thôi, có lẽ hôm nay em mệt phải không?

Nga gật đầu:

- Vâng, em hơi mệt.

Rồi trầm ngâm một lúc, Nga hỏi:

- Em nghe nói cụ vừa ở chơi với anh phải không?

Tân sốt sắng:

- À, cảm ơn em, me anh về rồi, me anh ở trên này chơi với anh gần một tháng.

Nga xuýt xoa:

- Hoài của, em không được chào cụ,

Tân sung sướng, hôn như mưa lên má Nga:

- Em chu đáo quá. Để hôm nào me lên,

anh sẽ cho mời em lại chơi.

Nga bắt đầu hỏi Tân về công việc riêng:

- Sao anh không mở phòng luật sư, lại dạy học hở anh?

- Vì anh chưa muốn.

Nga tần ngần:

- Sao anh lại chưa muốn, anh mở phòng luật sư em thiết tưởng tốt hơn đi dạy học chứ?

Tân hơi ngạc nhiên:

- Sao em lại bảo mở phòng trạng sư hơn đi dạy học? Hơn thế nào, chérie, nói anh nghe.

Nga sốt sắng đáp ngay:

- Hơn hẳn chứ anh, mở phòng luật sư tháng còn có năm bảy trăm, một nghìn, chứ đi dạy học vài trăm một tháng thì bao giờ có được. Vả lại, giáo sư bao giờ bằng trạng sư. Anh có thể làm trạng sư, sao lại không làm?

- Nhưng anh thấy dạy học cần hơn cãi kiện, em tính sao? Anh làm việc là kể cái thích của nghề, có kể cái lợi đâu, Kể lợi thì trạng sư cũng chưa lợi bằng chủ sòng bạc. Tháng tháng có hàng vạn chứ không hàng nghìn đâu. Em có học, sao em nghĩ thiển cận thế?

Nga hơi đỏ mặt:

- Không phải em nghĩ thế đâu, anh ạ. Thiên hạ đều nghĩ thế cả. Xã hội cứ kể thứ bực mà lên. Ông Ký. Ông Phán. Ông Tham, Ông Huyện, Ông Phủ, cho đến Thượng Thư. Tổng Đốc. Tùy theo chức tước mà được tôn kính. Anh đi dạy học thì chỉ có học trò anh quý anh thôi. Xã hội biết anh là ai? Anh thử mở phòng luật sư xem. Từ quan đến dân, ai ai không biết tiếng anh. Anh đi đến đâu, thiên hạ chẳng phải kính phục. Đằng này là ông giáo, giỏi lắm thì đến học trò trường khác nó biết tên là cùng, mà biết thì làm gì? Giá có vào Khai Trí, Tiến Đức, cái danh ông Trạng chắc đắc thể hơn ông giáo.

Thấy người yêu hiểu chức nghiệp một cách Vụ lợi như thế, Tân liền giảng giải:

- Xét người, em nên xét nhân cách của người ta. Sao em lại bắc họ lên đồng cân chức nghiệp? Một người chức nghiệp cao, không phải là không thể có một nhân cách hèn kém. Em yêu anh là yêu cái thằng người trần của anh với tất cả cái bản thể cao đẹp. Chỉ thế, em cũng đã được sung sướng rồi. Là vợ, em cần có một người chồng cốt cách hơn là người chồng có danh vị. Anh tưởng chỉ những người đàn bà thấp kém mới nhìn cái danh trạng sư là to thôi. Còn em, ít ra em cũng có cái học đủ để hiểu một vài nghĩa lý ở đời, sao em cũng nhầm lẫn như người ta? Anh lấy làm lạ có người lấy chồng, không lo lắng về tính tình của chồng mình có khá không? nhân cách có cao không? lại đi lo về một vài điều vụn vặt vô nghĩa lý trong cách trang biện nhà cửa. Thật là tối tăm quá lắm. Anh mong sau này anh sẽ có một tờ báo, một trường học chuyên về việc giáo dục thiếu nữ thành những người vợ hiểu hết cái nghĩa thiêng liêng của kẻ làm vợ. Như em vừa nói, đàn bà coi trọng danh tước của đàn ông, thảo nào nhiều bà, nhiều cô đã bán rẽ thân thể để mua lấy cái tiếng được quen ông này, ông khác.

Nga trạnh lòng, tưởng Tân nói mình nên cải ngay:

- Không phải em nghĩ thế đâu, nhưng sự phán xét của đời thế, mình phải theo đời chứ.

- Theo đời phán xét thì chỉ có mà lăn xuống hố. Đời căn cứ vào bề ngoài mà xét người, đời hẳn phải nhầm. Bề ngoài là một thứ gì mua được, kiếm được. Chứ bề trong là thứ có tiền trăm bạc nghìn không thể mua lấy cho mình. Cho nên đời đánh giá người ở bề ngoài là đời nhầm lắm. Chả trách có người cố đầy ải con, tiền các bạc bù, đem vào cửa ông Trạng, ông Đốc để mượn lấy cái áo khoác, ướp lấy cái hơi quan. Để đi đến đâu cũng cô Trạng nó, cô Đốc nó, cô Phủ nó ‘‘chưng diện’’ với bà con. Còn cái thằng chồng nó là thứ cần nhất cho đời con mình thì họ không cần: dở cũng được, hèn cũng được. Thật chán quá, em mà cũng hiểu nhầm như thế thì anh buồn lắm.

- Em thì bao giờ em lại hiểu nhầm thế. Nhưng ở đời có danh giá cũng có hơn chứ.

Tân thấy cần phải nói để tỉnh thức người yêu:

- Danh giá! Danh giá có ăn nhập gì với đời sống tinh thần của vợ chồng đâu? Theo ý anh, hôn nhân phải đặt trên ái tình thì mới có hạnh phúc. Ngoài ra, vì lợi lộc, vì danh tiếng, cuộc tình ái nào rồi cũng kết cục một cách thê thảm cả.

Nga yên không nói nữa, nhưng trong bụng cho Tân là gàn. Nàng thấy không kham nổi cái ông ‘‘nho tây’’ này. Nàng đến với Tân là đến với một ông trạng sư, không phải đến với một ông giáo. Bây giờ lại chính cái ông giáo ấy vật đổ ông trạng sư của nàng thì nàng còn hy vọng gì nữa.

Từ đó thưa dần, nàng ít lại với Tân. Tân hiểu ý, cũng chẳng thư từ mời mọc nữa Tân thấy chán ghét đàn bà. Tân thấy họ như kẻ đi trong sa mạc thèm một ngụm nước. Thấy chàng, họ xúm lại. Nhưng khi thấy rõ chàng chỉ là thằng người trần thôi, không có danh vị gì khoác vào, họ lảng cả.

Tân sống với một vài cô, thấy tâm tính họ na ná nhau cả, đâm nản. Chàng nhất định cứ sống một mình cho đến khi tìm được một bạn lòng.

Tìm được một bạn lòng để mà kết tóc xe tơ, ôi, nó mới khó làm sao! Càng khó hơn, khi người bạn lòng ấy, chàng lại tìm ở trong các cuộc gặp gỡ phù phiếm.

Ít lâu nay, Tân không đi đâu cả. Chàng cắt bớt các giây liên lạc với những cô chỉ coi chàng là ông Trạng, ông Nghè. Lúc này, chàng lại vui với sách vở, vui với người trong truyện, vui với những bài báo chàng viết để đả đảo khoái lạc chủ nghĩa.

Những Thérèse Duyên, Simone Xuyến độ này cũng không thấy lại. Các thiên kim tiểu thư biết chàng là người không bôn danh tẩu lợi, cũng dần dần bỏ chàng.

Tân định sống một mình, mặc dầu phải sống đến bốn năm mươi, nếu không có một nngười đàn bà được như chàng muốn.

Nhưng ý định là một việc, mà giời bắt lại là một việc. Một người đàn bà chẳng biết ở đâu lại đã nhập vào đời chàng một cách thình lình. Người đàn bà ấy không đẹp lắm, không giỏi giang gì, không sang trọng gì, không con giòng cháu giõi gì.

Cùng dẫy nhà Tân ở, có một người vẫn đan áo và mạng thuê. Cô ta tên là Duyên, năm nay độ hai mươi. Trông Duyên không đẹp lắm, nhưng đúng như tên, rất có duyên.

Một hôm, Tân gọi thằng bếp bảo đưa mạng vài lỗ thủng ở bộ quần áo rét. Bếp đem sang nhà cô Duyên:

- Cô mạng cho cậu tôi, vài hôm cậu tôi lấy. Sắp trở rét rồi. Cô mạng khéo vào đấy.

Dnyên cười một nụ cười hồn nhiên:

- Cậu anh thiếu gì quần áo mà phải vội thế?

- Cậu tôi chỉ có bộ này với bộ nữa thôi. Nhớ đấy cô nhớ. Ba hôm nữa, tôi sang lấy đấy!

Lúc ra về, thằng bếp còn nói cố một câu:

- Cô mạng đẹp, tôi sẽ nói với cậu tôi thưởng cho cô.

Duyên thẹn líu cả lưỡi:

- Rõ khéo chửa..

Có tiếng gõ cửa. Tân gọi bếp ra mở. Sì sào ngoài cửa một lát, bếp đem nắm giấy bạc vào với cái bút máy:

- Thưa cậu, cô Duyên mạng quần áo cho cậu, thấy trong áo cậu có tiền và bút máy, nên đem sang giả.

Tân cầm tiền, chàng nhớ ra để quên đã lâu lắm, có lẽ từ năm ngoái. Phải rồi, cả cái bút máy nửa. Từ khi mất bút, chàng tiếc mãi, tiếc vì cái bút ấy là di vật của một người bạn đã quá cố. Bây giờ được thấy của, thấy đồ quý giá, Tân mừng lắm, chàng hỏi bếp:

- Thế cô ấy đâu? Sao không mời cô ấy vào chơi?

- Thưa cậu, cô ấy ở cách nhà ta vài nhà. Con mời, cô ấy thẹn, không dám vào ạ.

- Nhà cô ấy có ai không?

- Thưa cậu, có bà mẹ và cô ta.

- Thế mày chạy mời bà cụ sang đây.

Bếp đi, một lúc, rồi trở về với một bà cụ trạc độ năm mươi, da dẻ còn hồng hào lắm. Tân ngắm bà cụ, thấy không phải người lam lũ, bèn hỏi một cách kính cẩn:

- Thưa cụ, cô gì… bên nhà vừa cho lại chúng tôi hơn hai chục với cái bút máy đấy có phải không?

Bà cụ đáp, tiếng còn trong lanh lảnh:

- Thưa ông vâng, thấy cháu nó lộn lần túi trong, nó reo lên có tiền, rồi nó đem giả.

- Quý hóa quá, thời buổi này, ít người thực thà lắm.

- Thưa ông, các ông cho việc làm đã là quý, đâu còn dám tham lam.

- Thôi được, cụ sơi nước đi, rồi lại nhà. Để tôi bảo các anh em, ai có quần áo cần mạng, tôi sẽ nhận cho cô ấy.

Rồi thuận miệng hỏi:

- Nhưng cô ấy mạng có khéo không?

- Bẩm thưa ông, kể cũng tạm thôi ạ. Gọi là kín chỗ.

Tân cầm chục bạc đưa cho Duyên:

- Tôi xin cô vui lòng cầm lấy. Tôi giả công cô đây.

Duyên cúi gằm mặt:

- Chết, ông cho cháu nhiều thế? Cháu chỉ xin ông một đồng thôi.

- Không, tôi biếu cô đấy, hôm nọ cô giả lại tôi những hai mươi mấy đồng cơ mà!

- Thưa ông, đấy là tiền của ông

- Đã đành, nhưng cô có lòng tốt, cô giả lại, người khác người ta lấy thì thôi chứ gì!

- Chết, sao ông lại bảo lấy thì thôi? Lấy thì phải tội chết. Phải đi xưng tội.

Nghe nói đi xưng tội, Tân hỏi ngay:

- Cô người bên giáo.

- Thưa ông vâng.

Cái vẻ mặt ngây thơ của Duyên làm Tân trạnh tưởng đến bao nhiêu thiếu nữ chàng đã gặp, và chàng cũng đã thất vọng. Chàng để ý nhìn từ đầu chí cuối Duyên, không có một mầu sặc sỡ nào cả. Chiếc áo nhiễu tây, cái quần thâm, chiếc khăn sa tanh đen, thế thôi, khác hẳn những nhân tình của Tân trước. Má phinh phính, hồng cái hồng của thứ da thịt còn nguyên thớ chứ không phải cái hồng nhân tạo của son, phấn, của màu hồ.

Bỗng chàng thấy thương cô thiếu nữ con nhà nghèo. Giá được ăn mặc chải chuốt như các cô kia, có lẽ lại còn mỹ miều hơn. Nghĩ thế thôi, nhưng ý nghĩ ấy chỉ thoảng đến với chàng rồi lại bay biến đi.

Bằng một giọng êm nhẹ, Tân bảo Duyên:

- Các bè bạn tôi, ai có quần áo thủng, tôi sẽ nhờ cô mạng hộ.

Duyên đáp một cách ấp úng:

- Cháu cảm ơn ông.

Rồi Duyên xin phép về.

Ngay buổi chiều hôm ấy, Tân bảo bếp đem sang một đống những sơ mi đứt khuy để Duyên đính hộ.

Lúc Duyên đem giả, Tân bảo ngay:

- Từ nay, cứ mỗi tuần lễ cô giúp cho tôi một ngày, mỗi tháng tôi xin đưa đỡ cô hai chục bạc. Tôi có một mình ở đây, thành thử quần áo nhiều khi sốc sếch chẳng ra làm sao, ra ngoài lắm lúc xấu hổ.

Xác thịt! Mày là hiện thân con những lão chủ nợ, mày đòi cho được kẻ thiếu tiền mày! Mày chống gậy sắt đến tận nhà, tận cửa, bắt kẻ có nợ phải trả cho bằng hết. Chỉ một phút thôi, xác thịt ơi, mày đã biến cô trinh nữ ra một người liễu chán hoa chê! Mày giục người ta như giục tà, trói người ta bỏ vào rọ, rồi lăn xuống hồ, không cho kêu van. Mày mở đôi cánh cửa cho người ta trông thấy bao nhiêu những đường cong ngà ngọc, bao nhiêu những má phấn môi son, bao nhiêu những thớ thịt ngon lành, để rồi khi mày khép lại thì ôi thôi, cả một trời xụp đổ.

Duyên đã hiến thân cho Tân trong một đêm ân ái. Không vì tiền, không vì danh giá, Duyên đã cho Tân cái trái đào của tuổi xuân.

Hai tháng sau, Duyên đến với một bộ mặt cắt không còn hột máu:

- Lạy anh, anh cứu em với, em đã có mang.

Một tiếng sét giáng xuống đầu Tân. Tân tối sầm mặt mũi, nhưng cố làm bộ thản nhiên:

- Em có mang thì lấy anh chứ sau.

Miệng nói thế nhưng lòng thấy loạn lên. Lấy

thế nào được hở trời? Lòng thương với tình yêu, hai thứ khác nhau nhiều lắm.

Tân không bao giờ lấy Duyên cả. Lấy thế nào được? Hôn nhân xây trên lòng thương thì dễ xụp lắm.

Tân thuê riêng cho Duyên một căn nhà. Thỉnh thoảng Tân lại thăm.

Rồi một năm qua, rồi hai năm, rồi ba năm, rồi bảy năm.

Bảy năm, Tân đã lại thăm Duyên mấy nghìn lần, và Duyên đã trả ơn Tân bằng năm thằng bé suýt soát nhau.

Một hôm, nhìn lũ con bằng đầu nhau đùa nghịch ngoài sân, đứa xe bò, đứa cầm sẻng, đứa vác cuốc. Tân thấy nổi lên tấm lòng kẻ làm cha, chàng bèn ‘‘xách’’ Duyên ra Đốc Lý làm phép cưới.