Chương I

I

NHÀ Lê, sau khi Trang Tôn trung hưng ở sông Tất Mã, nhờ có Trịnh Kiểm giúp sức, mới dẹp yên đảng họ Mạc, trở về được chốn cố đô. Từ đó họ Trịnh đời đời nối ngôi làm Chúa, giữ hết đại quyền, nhà vua dần dần suy yếu.

Truyền qua vài đời, đến hiệu Cảnh hưng, triều Hiển Tôn, Trịnh Sâm lên giữ ngôi Chúa, lại càng chuyên quyền cậy thế, làm oai làm phúc, vua Lê chỉ còn một việc chắp tay rủ áo, ngồi trên ngai vàng làm vì.

Sâm cũng là bậc cương minh, anh đoán, trí tuệ hơn người, có đủ văn tài, võ lược, xem khắp sử sách, lại biết làm văn làm thơ, không phải một người tầm thường.

Từ khi Sâm nối ngôi Chúa, chính sự trong nước, kỷ cương trong triều, hết thảy đổi mới một lượt. Bao nhiêu tướng giặc đảng nghịch, cũng đều lần lượt đánh tan; nào phá giặc Ninh Xá, nào diệt bọn Hoàng Chất, quân Chúa đến đâu, tất nhiên thắng lợi đến đấy. Bốn phương đã yên lặng, kho đụn lại xung túc, Sâm bèn dần dần sinh ra xa xỉ kiêu căng, cung tần thị nữ kén vào rất nhiều, ngày đêm mặc ý mua vui, không còn e lệ gì nữa.

Một hôm, tiệp thư Trần Thị Vịnh sai ả thị tỳ bưng một cháp hoa đến trước ngự tọa, Sâm thấy ả có mắt phượng mày ngài, mười phần xinh đẹp, tự nhiên cầm lòng không được. Hỏi ra mới biết nàng tên là Đặng Thị Huệ, người làng Phù Đổng. Sâm liền tư thông với nàng.

Từ đó, Thị Huệ càng ngày càng được Nhà Chúa yêu đương, nàng nói gì Chúa cũng nghe, không một việc gì mà Chúa không bàn với nàng. Chẳng bao lâu, nang được ở chung một nơi với Chúa, y như vợ chồng những nhà dân thường. Xe kiệu quần áo của nàng hết thảy được làm như những đồ dùng của Chúa.

Được Sâm cưng chiều, nàng hơi có vẻ lộng quyền, hễ có chuyện gì không được vừa ý, thì nàng làm bộ buồn rầu, kêu gào khóc lóc, khiến cho Sâm phải sốt ruột.

Sâm có viên ngọc dạ quang rất đẹp, bắt được trong khi đánh dẹp phương Nam. vẫn xâu ở trên khăn, làm đồ trang sức. Một bữa Thị Huệ mó tay vào viên ngọc đó có ý mân mê xem nó ra sao. Sâm nói một cách nhẹ nhàng:

- Nhè nhẹ tay chứ, đừng làm cho ngọc có vết.

Nàng liền dứt phăng viên ngọc ném xuống đất, rồi vừa khóc vừa nói:

- Làm gì cái hạt ngọc này! Chẳng qua đến vào Quảng Nam mua đền giả Chúa hạt khác là cùng. Sao Chúa lại nỡ trọng của khinh người như thế!

Rồi nàng tự ra ở riêng cung khác, từ chối không vào hầu nữa. Sâm phải dùng nhiều cách dỗ dành để nàng vui lòng, bấy giờ nàng mới làm lành.

Khi nàng có thai, Sâm sai người đi lễ khắp bách thần, chỉ cầu cho nàng đẻ được con thánh. Đủ tháng, quả nhiên nàng sinh được người con trai, Sâm rất mừng. Muốn tỏ rằng đứa con ấy giống mình, khi nó đầy trăm ngày, Sâm lấy tên mình lúc nhỏ mà đặt cho con là Cán.

Bấy giờ là năm thứ 38 hiệu Cảnh hưng, vừa gặp có khoa thi hương. Đến kỳ thứ ba, Sâm lấy hai câu: “Sơn xuyên anh dục, hà hải tú chung” để ra đầu đề cho các thí sinh. Các quan văn võ đưa đón ý Chúa, nhiều người dùng chữ “tinh huy hải nhuận” làm lời chúc mừng.

Lúc Cán đầy tuổi tôi, cốt tướng lại càng mập mạp mạnh mẽ, khác hẳn người thường. Đến khi biết nói, Cán ứng đối gẫy gọn, không kém người lớn. Tuy còn nhỏ tuổi, nhưng vẫn ra vẻ con nhà nòi, mỗi khi các quan văn võ vào thăm, Cán đều tiếp đãi bằng một dáng bộ nghiêm chỉnh. Có người đến cách hàng năm mới lại gặp mặt, Cán cũng nhớ họ, nhớ tên, kể lại chuyện cũ vanh vách. Hồi đó Sâm có sai quan Hàn Lâm làm những bài tụng 16 câu một, để quan A bảo dạy Cán học miệng.

Bất kỳ bài nào, Cán chỉ nghe qua một lượt là đọc được liền, không phải học hành gì hết. Thấy vậy, Sâm càng quý Cán bội phần.

Nhân cơ hội ấy, Thị Huệ mới dự định cho Cán cướp ngôi Thế tử.

Theo phép, Thế tử nhà Chúa thường thường về người con đầu. Lúc ấy Sâm đã có con trai rồi, tức là Trịnh Tông, do người cung tần họ Dương đẻ ra.

Người cung tần ấy tên là Ngọc Hoan, quán làng Long Phúc huyện Thạch Hà. Trong hồi Trịnh Doanh làm Chúa, chị nàng được làm cung nhân. Vì sinh được Đoan Thụy quận công, bà này được Doanh yêu chiều rất mực. Nhờ về thần thế của chị, Ngọc Hoan mới được kén làm cung tần của Sâm. Nhưng từ sau khi vào cung, nàng vẫn ngày đêm sống trong một cảnh hiu quạnh.

Hôm ấy tình cờ nằm mơ thấy vị thần nhân đem cho tấm đoạn, có vẽ đầu rồng. Nàng không biết đó là điềm gì, liền nói với một viên quan thị là Khê Trung hầu. Khê Trung đoán chắc là điềm sinh thánh, có ý giúp đỡ cho giấc mộng ấy được thành sự thực.

Cách mấy hôm sau, có lệnh nhà Chúa cho vời cung tần Ngọc Khoan, Khê Trung Hầu cố ý giả làm nghe lầm; để đưa Ngọc Hoan lên hầu. Thấy nàng, Sâm có vẻ không thích, nhưng vì đã chót mời đến, không nỡ bắt nàng ra không. Tan cuộc mộng xuân, Sâm gọi Khê Trung vào mắng. Khê Trung dập đầu tạ tội, rồi đem chuyện nàng nằm mơ kể lại, Sâm nín lặng không nói sao.

Quả nhiên, giấc mộng của nàng thiêng lắm sau khi đội ơn mưa móc của Chúa, nàng liền thụ thai rồi sinh ra Tông.

Sâm được tin đó, nghĩ thầm: “Đầu rồng tuy có khí tượng đế vương, nhưng là rồng vẽ, không phải rồng thật, và chỉ có đầu mà không có đuôi, thế thì chưa chắc là điềm tốt cả. Vả lại ngày xưa Trịnh Cối, Trịnh Lệ cũng đều do người Long Phúc đẻ ra, mà đều làm sự phản nghịch và cũng không thành. Như vậy cái giống Long Phúc vị tất đã tốt”.

Bởi vậy, Sâm vẫn không vui. Các quan văn võ vào mừng, Sâm lấy cớ rằng đứa con đó không phải là con vợ cả, từ chối không nhận lời mừng

Đến khi Tông lớn, tướng mạo rất khôi ngô, Sâm vẫn không ưa.

Tính Tông chỉ ham võ nghệ, không chịu học hành. Năm lên bảy, Sâm mới sai hai viên tiến sĩ Nguyễn Khản, Trần Thản làm chực tả, hữu tư giảng, giữ việc rèn tập cho Tông.

Nhưng chẳng bao lâu, Thản bị bệnh chết, còn Khản thì đương được Chúa tin dùng, coi hết việc trong việc ngoài, công việc rất bận, nên không mấy khi đến được “màn giảng”. Ở bên cạnh Tông, chỉ có chừng năm sáu viên Tùy Giảng bảo ban việc học cho Tông mà thôi. Chuyện đó, Sâm hơi nghe biết, cho nên càng không bằng lòng.

Theo lệ, người con nối nghiệp của Chúa, đến mười hai tuổi thì phải ra ở Đông cung. Bấy giờ các quan cũng có nhắc đến việc ấy, nhưng Sâm không nghe bắt Tông đến ở nhà riêng của quan A bảo là Hân Quận Công Nguyễn Đĩnh, còn ngôi Đông cung thì vẫn bỏ trống, như còn chờ đợi người khác.

Giữa năm Cán đẻ, Tông đã mười lăm, cách ba năm sau, Tông mười tám, theo phép được mở phủ riêng. Nhưng vì Sâm không thích Tông, cho nên các quan cũng không dám nói đến việc đó nữa.

Bởi ngôi trừ nhị vẫn chưa nhất định, cho nên lòng người cực kỳ phân vân, ai thuộc về Tông thì vào phe Tông, người nào luồn lọt Thị Huệ thì bám với Cán. Ở trong phủ Chúa dần dần thành ra bè nọ cánh kia.

Thị Huệ tự nghĩ Tông đã khôn lớn, vây cánh của hắn thành rồi, con mình hãy còn trứng nước, chưa biết có thể tranh được với Tông hay không? Vì vậy, nàng càng nóng nảy về sự kết lập bè đảng.

Cái người mà nàng nhớ đến đầu tiên là Hoàng Tố Lý, hiện được phong tước Huy Quận Công, người ta thường gọi là quận Huy.

Quận Huy nguyên trước tên là Đăng Bảo, quán làng Phụng Công, cháu gọi Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc bằng chú. Ông ta vẻ người thanh dật, vào bậc văn võ toàn tài, khoa hương năm Ất dậu đã đỗ trúng cách, khoa võ năm Bính Tuất lại đỗ tạo sĩ. Hồi ấy, Trịnh Doanh còn đương trọng dụng quận Việp, mới gả con gái thứ cho quận Huy.

Sau đó, uy quyền quận Việp mỗi ngày một to, những người có lòng ngờ vực đều nói quận Việp sắp sửa cướp nước truyền cho quận Huy. Nhân thấy hồi ấy lời sấm có câu “Nhất thỉ trục quần dương”, có kẻ tán rằng: Thỉ là quận Huy, bởi vì quận Huy tuổi hợi, mà Dương thì chỉ về Sâm và Tông, bởi vì cả hai cha con đều tuổi mùi. Người ta còn đặt nhiều câu sấm khác, câu nào cũng có ý ám chỉ vào quận Việp và quận Huy cả. Muốn tránh sự hiềm nghi đó, quận Việp mới bảo quận Huy đổi tên Đăng Bảo ra tên Tố Lý, để cho nhà Chúa khỏi ngờ.

Trong năm Giáp Ngọ, quận Việp phụng mệnh kéo quân vào đánh Chúa Nguyễn, có đem quận Huy đi theo. Quận Huy vốn đã học được phương pháp dùng binh của quận Việp, lại khéo cắt đặt nhân tài, cho nên tướng tá đều phải sợ phục, các tay hào kiệt đều vui lòng giúp sức, luôn luôn phá được quân địch, tiếng tăm mỗi ngày mỗi lừng lẫy. Sau khi dẹp yên xứ Thuận hóa, quận Việp vừa qua đời, Sâm bèn giao cho quận Huy quản lĩnh quân cũ của chủ, và đóng tại trấn Nghệ An.

Trong hồi ở Nghệ, quận Huy hết sức lo lắng các việc: nào dẹp giặc cướp, nào cấm đúc tiền, nào trừng trị bọn cường bạo, nào cấm chỉ sự kiện cáo, chẳng bao lâu trong hạt thành ra một xứ thịnh vượng. Bấy giờ quận Huy lại còn thu dụng nhiều tay anh tài, đặt ra nhiều ngạch liêu thuộc, ví như những chức tả, hữu tham quân v.v... Thế là thiên hạ lại đồn lầm rằng: Quận Huy sắp sửa làm phản.

Những lời đồn ấy, truyền đến tai Sâm, Sâm cũng nghi ngờ, ngày ngày cùng Kiều Hạc Hầu Nguyễn Khản và Hân Quận Công Nguyễn Đĩnh bàn việc trừ giết quận Huy. Trong lúc nói lóng, ba người vẫn gọi quận Huy là “thập tự” vì chữ “thập” xoay tréo thì thành chữ “nghệ”, chỉ về quận Huy đương ở Nghệ An.

Những lúc bàn về việc đó, Sâm đuổi tất cả những người chung quanh, nói chuyện rất kín. Tuy vậy, Thị Huệ cũng biết. Nhân có người vợ quận Huy (con gái Trịnh Doanh) thường hay ra vào trong phủ, luồn lọt Thị Huệ, nàng bèn đem việc của Sâm bảo ngầm với mụ Quận Huy nghe thấy chuyện đó, trong bụng không yên, tức thì dâng thư xin cho về triều, Sâm ưng lời.

Lúc ấy, quận Huy nghĩ rằng: Thị Huệ tuy được Chúa yêu, nhưng con trai nàng còn nhỏ, mà Tông thì đã lớn rồi, bám vào với nàng, quyết không phải là cách lâu bền. Vì vậy, sau khi đã vào hầu Sâm, quận Huy liền dùng châu báu đút cho mấy người hầu Tông để xin nương tựa vào Tông, và đem một trăm lạng vàng và mười tấm đoạn Nam Kinh làm món đồ lễ xin vào yết kiến Tông. Nhưng Tông không nhận và cũng không cho vào hầu. Rồi Tông nói riêng với bọn gia thần rằng:

- Thằng giặc ấy sao không ở trấn làm phản, lại vội về triều? Rồi đây ta sẽ tịch biên tất cả gia sản nhà nó, cần gì đồ lễ của nó?

Quận Huy biết Tông không muốn dùng mình, mới quyết tựa vào Thị Huệ và định đánh đổ Tông đi để lập Cán làm thế tử.

Cách đó ít lâu, quận Huy xin đem ngôi nhà cũ của mình vẫn ở, dâng làm dinh riêng cho Cán. Từ đó quận Huy hành ra người riêng của Thị Huệ.

Ở trước mặt Sâm, Thị Huệ hết sức che chở cho quận Huy. Nhờ vậy quận Huy được vào Chính phủ mở riêng dinh quận Trung Nhuệ, coi việc trong phủ và lĩnh chức Trấn thủ ở trấn Sơn Nam. Hai người, kẻ trong kẻ ngoài, giao kết với nhau, quyền thế nghiêng cả thiên hạ. Các viên võ thần từ chức cai cơ, trấn thủ trở đi, đều ở cửa họ mà ra; ngoài ra chỉ có Hồng Lĩnh Hầu Nguyễn Khản trấn thủ Sơn Tây, hiện lĩnh chức Tả Tư Giảng của Tông, và Tuân Sinh Hầu Nguyễn Khắc Tuân ở trấn thủ Kinh Bắc, con nuôi Hân Quận Công Nguyễn Đĩnh, hiện lĩnh chức A bảo của Tông là còn hết lòng với Tông, và dám bỉ thử với quận Huy mà thôi. Thế là cái thế bè đảng thành rồi.

Tông cũng biết vậy, cho nên từ khi Cán đẻ Tông rất buồn rầu, chỉ lo mình không được làm thế tử, luôn luôn cùng với mấy tên gia thần, là bọn Thế Thọ, Thẩm Thọ và Nho sinh Đàm Xuân Thụ, Tạp Lưu vĩnh vũ đêm ngày bàn bạc, không biết nên làm thế nào.

Tình cờ chứng cũ của Sâm — Sâm vẫn có chứng đau bụng — lại phát, bệnh tình rất là nguy kịch. Đêm ấy, Tông bỗng mơ thấy mình mặc áo chầu chàm, đội mũ chữ đinh, đứng ở phủ đường. Sáng mai, Tông kể với bọn gia thần và nói:

- Ta mơ như thế là điềm có tang, trong cung nay mai chắc sẽ có biến. Phải tính toán trước mới được.

Bọn đó khuyên Tông ngấm ngầm sắm sửa đồ binh, chiêu mộ dũng sĩ để đó, một mai trong cung có việc chẳng lành xẩy ra, thì cứ đóng chặt cửa thành, giết chết quận Huy, bắt cả mẹ con Thị Huệ giữ lại, rồi sai đưa hịch cho hai trấn Tây Bắc, bảo họ đem quân vào kinh, hợp sức với bọn đại thần, dựng Tông làm Chúa.

Tông lấy làm phải, liền nói phao rằng: Mình mới được lệnh đem quân vào đánh miền Nam. Rồi Tông bảo ngầm Khê Trung Hầu đưa Đàm Xuân Thụ một nghìn lạng bạc để Thụ giao cho mấy người thân tín đi sắm binh khí. Một mặt thì Tông mật bảo hai viên trấn thủ Tây Bắc, nhờ mộ số dũng sĩ.

Sắp đặt vừa xong, bệnh Sâm lại khỏi, công việc đành phải đình lại.

Lúc ấy có Nguyễn Huy Bá người ở Gia Lâm, tính rất nham hiểm, xưa nay chỉ chuyên tố cáo kẻ khác, để cầu làm quan. Năm trước chính y đã vì tố giác việc Nguyễn Huy Cơ và Thụy Quận Công âm mưu khởi nghịch mà được làm chức Tham Nghị ở trấn Sơn Tây. Nhờ đó, y đã lên chức Tiến triều, rồi lại thăng chức Đốc Đồng ở trấn Thái Nguyên. Chẳng may vì việc gì đó, y bị cách quan. Lâu nay y vẫn nóng lòng nóng ruột, chỉ mong lại ra làm quan. Vì vậy, y mới cho người con dâu cả vào làm thị tỳ cho Thị Huệ, và cố dò la những việc chơi đùa của Tông thuật lại với con dâu, và xui con dâu thuật lại với Thị Huệ để lấy lòng nàng. Rồi y lại sai người nhà giả vờ vào làm bộ hạ của hai viên trấn quân Tây Bắc, nghe ngóng công việc của hai nơi ấy về nói với mình.

Nhờ vậy, y mới biết qua mưu mô của Tông. Mừng quá, y liền bảo người con dâu báo với Thị Huệ. Thị Huệ lại đem việc đó kể với quận Huy. Quận Huy liền sai Huy Bá viết thư nói rõ đầu đuôi, đưa mình bỏ túi, rồi vào phủ Chúa, đuổi hết những người chung quanh, đưa thư ra trình Sâm

Xem xong bức thư, Sâm giận lắm, truyền lệnh bắt Tông trị tội tức khắc, quận Huy can rằng:

- Thế tử tuy có lỗi thật, nhưng sở dĩ thế tử dám làm việc ấy là do hai viên trấn thủ Tây, Bắc chủ mưu Nay những viên ấy hãy còn cầm quân ở ngoài, nếu Nhà Chúa trừng trị thế tử gấp quá, tôi sợ sẽ có biến khác. Bất nhược gọi hai người ấy về triều, giam cả trong phủ rồi hãy tuyên bố tội trạng của họ.

Sâm khen là phải. Hôm sau, Sâm cho đòi Tông vào cung, giả cách quở trách về sự học hành lỗ mỗ, rồi Sâm bắt Tông phải ở tại Tam Gian Đường trong phủ và cho tiến sĩ Nguyễn Quýnh làm Tả Tư Giảng, tiến sĩ Nguyễn Minh làm Hữu Tư Giảng ở kèm với Tông. Bấy giờ, Sâm mới sai người đòi hai viên trấn thủ Tây Bắc về triều. Bữa ấy nhằm ngày 15 tháng 8, năm Canh tý hiệu Cảnh hưng.

Ở trấn Kinh bắc lúc ấy có viên Đốc Đồng la Ngô Thì Nhậm, mọi ngày vẫn rất tương đắc với Nguyễn Khắc Tuân, không có việc gì Tuân không đem bàn với Thì Nhậm, duy đến mưu mô của Tông thì Khắc Tuân lại vẫn giấu kín. Tuy vậy Thì Nhậm cũng biết. Là vì trước độ mấy ngày, Sơn Thọ là gia đồng của Tông, lại là học trò Thì Nhậm đã vâng lệnh Tông lên Bắc nói rõ mọi việc với Thì Nhậm và bảo Thì Nhậm sai người cất lẻn lên vùng Lạng Sơn mua cho ít ngựa hồng đực, để dùng về việc quân bị. Thì Nhậm giật mình và nói:

- Thế tử là vị trừ nhị của nước nhà, nước là nước của thế tử, lo gì mất ngôi mà phải làm đến việc ấy? Đây chắc do bọn tiểu nhân xui giục, thế tử trẻ tuổi nóng tính, không biết nghĩ kỹ, nên mới nghe họ. Nhưng Nhà Chúa là người minh sát, thế nào mà giấu được ngài? Chỉ sợ rồi đây sẽ có vạ lớn xẩy đến, bọn tiểu nhân đó không còn chỗ nào mà trốn cho thoát.

Lập tức Thì Nhậm sang dinh Khắc Tuân kể hết tình đầu và khuyên Khắc Tuân hỏa tốc về kinh can gián thế tử thôi hẳn việc đó, để ngăn tai vạ sau này. Khắc Tuân không nghe mà rằng:

- Tôi với quan lớn chỉ biết những việc tuần phòng, khám xét. Ngoài ra, không can gì đến chúng mình, chẳng cần nói tới làm chi.

Thì Nhậm thở dài trở ra.

Cách mấy hôm sau, quả nhiên thấy có lệnh đòi. Khắc Tuân và Thì Nhậm vội vàng cùng đi. Tới kinh, trấn thủ Nguyễn Khản và Hân Quận Công Nguyễn Đĩnh cũng đã bị triệu về đó, cả hai còn đương đợi tội ở Tả Xuyên Đường, Khắc Tuân vào Hạng Hồng Điếm nhờ người đưa tin xin vào hầu Sâm. Nhưng Sâm không cho, chỉ sai một viên quan thị là Quyến Trung Hầu ra bảo Khắc Tuân:

- Cậu và thằng Tông đã muốn làm giặc thì cậu cứ việc ra mà sắp sửa binh mã. Đây ta đã có các tướng đối địch với cậu.

Khắc Tuân trở ra vừa gặp Thì Nhậm ở Tiểu Bút Điếm, Khắc Tuân cầm tay Thì Nhậm và than:

- Tôi thờ Chúa từ khi lọt lòng đến giờ, nay Chúa gọi tôi là giặc. Hôm nọ quan lớn nói chuyện, tôi cứ coi thường. Bây giờ việc đã thế này thì làm thế nào?

Thì Nhậm cũng hốt hoảng không biết trả lời ra sao.

Khắc Tuân liền thảo tờ “khải” thú hết những việc ngày trước, rồi cậy Quyến Trung Hầu đưa vào dâng Sâm. Sâm đương cơn giận. Không nhìn đến thư, lại sai Quyến Trung Hầu đem ra xé ở trước mặt Khắc Tuân.

Khắc Tuân nhặt mấy mảnh giấy đi ra, cuống quít sợ hãi, không biết đi đường nào

Nguyễn Khản lúc ấy càng lo, cũng muốn dãi bày, nhưng không dám nói với Sâm. Hai người bèn cùng nói với Thì Nhậm:

- Chúng tôi ở ngôi trọng yếu, bị tiếng dèm pha đã nhiều, dù có nói gì, Chúa cũng không tin. Ngài nên đem những điều của ngài nghe được làm một tờ khải, đổ tội cho bọn quần tiểu, may ra chúng tôi khỏi oan, thế tử cũng được vô sự.

Thì Nhậm bất đắc dĩ cũng làm theo ý hai người. Chẳng ngờ Sâm xem tờ khải, lại càng giận dữ và nói:

- Đúng như người ta đã nói, không sai chút nào.

Tức thì Sâm sai Thì Nhậm và bọn quan thị là Ngạn Triều hầu. Đường Trung Hầu, Án Trung Hầu cùng tra án đó. Thì Nhậm và các quan thị cũng định tìm cách gỡ tội cho bọn Khắc Tuân, chẳng may vì ở nhà có tang Thì Nhậm phải bỏ quan về. Sâm bèn giao cho viên Đồng Tham Tụng là Nghĩa Phái hầu Lê Quí Đôn thay chân Thì Nhậm xét hỏi Tông và Khắc Tuân, Nguyễn Khản Nguyễn Đĩnh cùng nhiều người nữa đều phải nhận tội. Sâm liền gọi các chính thần vào cung vừa khóc vừa nói:

- Ta chẳng may gặp phải thằng con bất hiếu, bọn tôi bất trung, chúng nó ngầm mưu làm giặc, hình tích cũng giống như chuyện Thừa Kiền, nhưng tâm địa thì lại tệ hơn Thôi thì cái việc bỏ con lớn, mà lập con nhỏ là việc không thể đừng được. Các ngươi cũng hiểu rõ bụng ta, cứ theo đúng phép mà định tội chúng nó.

Theo lệnh của Sâm, các quan trong triều bàn rằng: Mấy người thủ phạm, đều nên xử tử. Riêng về thế tử thì không dám bàn.

Lời đó dâng lên, Sâm lấy bút phê rằng:

“Cứ xét theo nghĩa của kinh Xuân thu thì phải trị tội tên Tông thật nặng, nhưng cha con là tình ruột thịt, không nỡ như thế. Vậy nên truất làm con út, để cho nó được hết đạo làm tôi. Còn bọn các quan, thì viên trấn thủ Sơn Tây và Khê Trung Hầu, hầu hạ ta từ khi ở Tiềm để, cũng có công lao, riêng cho phép họ được tự liệu lấy. Hân Quận Công già nua thật thà không dự mưu đó, cũng được tha cho tội chết, nhưng phải cách chức làm tên thường dân.

Lệnh đó ban xuống, Khê Trung Hầu, Khắc Tuân đều uống thuốc độc tự tử.

Bộ hạ Khắc Tuân có Nguyễn Quốc Chấn cũng vì tội lây với thày, phải ghép vào án tử hình. Lúc sắp bị chém, Quốc Chấn quát lớn:

- Trời không có mắt, trào không có quan, để cho Quốc Chấn mắc oan.

Rồi Quốc Chấn bảo người thân thuộc để bút và giấy vào tay áo mình và nói:

- Sống đã không thể thân oan, chết phải kiện ở âm phủ.

Nghe thấy câu đó, ai cũng thương xót cảm động.

Sau khi xử xong các án, Tông vẫn bị giam ở Tam Gian Đường, đêm ngày có người coi sóc. Những sự ăn uống, thảy đều không được tự do. Các người gia thần không ai được ra vào thăm hỏi. Phe đảng của Tông mỗi người trốn đi mỗi nơi.

Từ đó vây cánh Thị Huệ càng mạnh. Các quan lớn nhỏ, ai cũng xu phụ với nàng. Sâm cũng kính trọng nàng hơn trước.

Thừa cơ Thị Huệ bèn xin hỏi con gái Sâm cho em ruột mình là Đặng Mậu Lân.

Sâm chỉ có hai con gái: Người nhớn tên là Ngọc, hiệu là công chúa Quế Anh, đã kết duyên với Dương Trung Hầu Bùi Thế Toại, con Đoan Quận Công Bùi Danh Đạt. Còn người thứ hai tên là Thuyên, hiệu là công chúa Ngọc Lan, chưa lấy ai, Sâm rất yêu quí.

Ngọc Lan người mảnh dẻ, yếu đuối, thủa nhỏ vẫn ở trong Thủy Tinh Cung kiêng nắng kiêng gió. Nội chỗ nàng ở, Sâm bắt thị tỳ phải nói rất khẽ, cho nàng khỏi bị giật mình. Khi lớn mỗi lần nàng lên hầu cha, Sâm thường cho phép cùng ngồi với mình, như lúc còn ngây thơ vậy. Nàng xin việc gì, bao giờ cũng được đắt lời. Những kẻ huân quí nhiều người đã muốn cầu hôn nhưng Sâm chưa gả. Có lần Sâm đã hạ chỉ bắt khắp các quan văn võ và những con cháu các họ công thần, đều phải vào phủ để nàng tự kén chọn lấy, vừa ý người nào thì Sâm gả cho người ấy. Nhưng vẫn chưa ai được vừa lòng nàng.

Bởi thế, khi thấy Thị Huệ hỏi nàng cho Mậu Lân, Sâm rất lấy làm khó nghĩ...

Vì Lân vốn là một kẻ hung bạo có tiếng, từ khi Thị Huệ được Sâm yêu chiều, Lân càng cậy thế làm càn. Nội những xe kiệu, quần áo của y, hết thẩy giống như của các vua chúa. Thường thường Lân vẫn đem vài chục thủ hạ cầm gươm, vác súng nghênh ngang đi khắp kinh đô. Hễ gặp có đám xe võng, bất kỳ là của quan quân nào, Lân đều khà khịa, gây sự đánh nhau, để làm nhục chơi. Được thế, Lân lấy làm sướng. Đàn bà con gái qua đường, người nào Lân thấy vừa mắt, tức thì sai quân... bắt vào... Ai không chịu, Lân cắt hai đầu vú. Cha hoặc chồng những kẻ “vô phúc gặp “hung thần” đó, nếu có kêu ca nửa câu, Lân liền lấy kìm vặn răng, có người bị đánh đến chết. Thiên hạ, hàng xứ thấy Lân sợ như thấy beo sói, ai nấy tìm đường mà tránh cho xa.

Sâm cũng biết vậy, nhưng không gả cho y, sợ bị mất lòng Thị Huệ. Cực chẳng đã Sâm phải nhận lời.

Sau khi hạ giá, Sâm vẫn thương con yếu ớt, không thể chịu nổi một người đàn ông cường bạo như Lân.

Vì vậy, đến ngày hồi môn, Sâm lấy cớ rằng Ngọc Lan từ bé tới giờ chưa lên đậu, chưa thể hợp cẩn. Rồi Sâm bắt quan a bảo và nhiều thị nữ đi theo để cùng họ vệ cho nàng. Sâm lại sai thêm Sử Trung Hầu làm người giám chế, không để cho Lân xâm phạm đến con.