Chương 6

Tôi viết giấy về nhà nói rõ với thầy mẹ tôi, và xin thầy me tôi từ rày đừng gửi tiền ra nữa. Tôi rất lấy làm mừng rằng từ nay, tôi không phải phiền lụy gì đến nhà, và mẹ già tôi hẳn không còn phải đay nghiến thầy tôi về số tiền học phí của tôi nữa.

Hôm tôi dọn sang ở nhà cụ Huấn thì thằng Ân, thằng Ấn cứ quấn quít chung quanh để dọn giùm cái này, cái khác. Chúng nó nói líu díu cả ngày.

Nhà cụ Huấn ở đầu phố hàng Ngang, phía bên tay trái. Một tòa nhà hai tầng rất đồ sộ. Gian ngoài là cửa hàng bán vóc nhiễu. Cách một cái sàn nhỏ làm vườn cảnh, lại có một tòa nhà hai tầng nữa khá dài. Tầng dưới dùng làm nhà khách và nhà thờ. Trên gác chia ra hai phòng, một phòng làm buồng cho tôi ngủ, còn một phòng làm nhà học.

Gác ngoài cùng có hai phòng: buồng cô Thuần và buồng mẹ con thằng Ân, thằng Ấn. Mẹ hai đứa năm ấy ngoại ba mươi, góa chồng đã sáu bảy năm.

Thoạt mới vào nhà cụ Huấn cũng biết ngay là một nhà đại phú quý. Đồ đạc bầy biện cực kỳ hoa mỹ: nào tủ chè, nào sập khảm, nào ghế trắc, nào gươm dàn mắt, nào lộc bình cổ. Ngoài sân thì đôn sứ, cá vàng vô kể.

Cụ hiếm hoi sinh được có một giai, một gái. Người con giai chẳng may thất lộc đi để lại hai đứa con giai. Còn cô Thuần thì mãi năm gần năm mươi, cụ mới sinh ra nên yêu quý lắm. Xưa kia, cụ Huấn tuy đi làm việc quan, nhưng cụ bà vẫn ở nhà buôn bán không theo đi. Nay cụ Huấn về hưu thì hàng họ và mọi việc trong nhà cũng vẫn do một tay cụ bà cả.

Người ta đương ở chỗ bình thường mà bỗng dưng đến ở một chỗ phú quý thì tránh sao cho khỏi phải ngượng nghịu rụt rè, nhưng cách vợ chồng cụ Huấn cư xử với tôi làm cho tiêu tan sự ngượng nghịu rụt rè ấy ngay.

Gian phòng để riêng cho tôi rất là sạch sẽ. Bốn bức tường trắng kẻ hoa treo hai bộ tử bình, một bộ ngựa quang dầu, một cái tủ áo nhỏ, một cái bàn giấy, hai cái ghế.

Gian ngoài thì dài hơn. Có một cái tủ chè kê sát vào tường, một cái sập gụ, một cái bàn dài, bốn cái ghế, hai bên tường là đôi trường kỷ. Gần cửa sổ, kê hai cái tủ kính để sách vở. Trên tường, một bức hoành phi đề bốn chữ “Quốc ân, gia khánh” với mấy đôi câu đối treo lõng thõng.

Cô Thuần dẫn tôi vào xem gian buồng của tôi. Tự tay cô lấy quần áo tôi đem xếp vào tủ, sách vở xếp vào bàn giấy. Rồi dặn chỗ này để giầy chỗ này treo áo, cô tự nhiên như một người em gái nhỏ săn sóc đến anh.

Sáng hôm sau, vì thức khuya nên tôi dậy trưa. Tôi đem khăn mặt xuống nhà rửa mặt.

Chưa ra đến cửa gác đã trông thấy cô Thuần đứng ở gác ngoài đon đả hỏi:

- Cậu đi đâu đấy?

- Tôi xuống rửa mặt.

- Không, cậu cứ ở trên này, để tôi bảo thằng xe đem thau lên, tội gì lên xuống cho mỏi chân.

- Thôi, cám ơn cô, tôi đâu dám phiền nhiễu đến thế.

- Phiền với nhiễu gì, nhà đầy tớ nhiều, cậu cứ sai chúng nó.

Câu nói có vẻ sốt sắng. Tôi không nghe theo sợ cô giận. Cô liền gọi thằng xe lên dặn mỗi sáng phải đem nước lên cho tôi rửa mặt và từ nay tôi có sai bảo gì phải lập tức làm ngay.

Tôi mỉm cười bảo:

- Cô làm thế rồi sau này, tôi sinh hư ra đấy.

- Con người ta hư tại tính, có thế mà hư được sao.

Cô Thuần năm ấy đã lên lớp. Mà tôi đã lên ban thứ hai truờng Bưởi. Thằng Ân, thằng Ấn thì học ở trường hàng Vôi. Bao giờ cô Thuần và hai cháu cũng về trước tôi. Nhưng bữa cơm nào cũng chờ tôi về rồi cùng ăn. Còn người nhà thì ăn cơm trước.

Bữa cơm của chúng tôi rất là vui vẻ. Nhiều lần chúng tôi ăn, bà Huấn cũng lên góp chuyện với chúng tôi:

- Giá ngày nay, tôi có một đứa con trai bằng tuổi cậu thì có phải trong nhà vui vẻ biết bao.

Cô Thuần liền dừng đũa:

- Thế ngày nay, me bảo nhà không vui sao? Con thấy vui lắm.

Bà Huấn liền ôn tồn vuốt ve cô:

- Sao không vui, nhưng giá anh mày còn sống thì có phải còn vui hơn nữa không?

Bà nói xong nhìn hai đứa cháu có vẻ thương xót. Tôi thấy bà nhắc đến nguời con trai đã thất lộc đi mà tôi lại nhớ đến mẹ tôi. Tôi tự nghĩ:

- Giá mẹ tôi còn sống, ngày nay trông thấy tôi đã trưởng thành thì mẹ tôi vui sướng biết bao.

Những ký ức cứ dồn dập trong óc. Tôi mải nghĩ quên cả gắp. Cô Thuần gắp thức ăn vào bát tôi, tôi cũng không hay.

Cô bèn vỗ vai tôi hỏi:

- Cậu nghĩ gì mà quên cả ăn thế?

Tôi sửng sốt:

- Không, tôi có nghĩ gì đâu.

- Cậu còn dối tôi mãi, từ ngày cậu lại đây đến giờ, mặt cậu lúc nào cũng buồn. Nhưng hôm nay thì cậu buồn hơn mọi hôm.

- Không, tôi có buồn đâu.

- Có, có, cậu đừng giấu tôi.

Tôi lặng im không nói.

Thì một hôm mẹ già tôi về chơi. Những cách thức mẹ già tôi đối với tôi như đã giả nhời cho câu hỏi của cô Thuần.

Hôm ấy là chủ nhật. Tôi đang ở dưới nhà đánh cờ với ông Huấn. Thuần thì ngồi xem truyện, còn Ân, Ấn thì đang đùa với con mèo.

Bà Huấn thấy mẹ già tôi đến vội vàng mời ngồi và gọi người pha nước. Tôi trông mặt mẹ già tôi có vẻ giận dữ mà tôi lo. Mẹ già tôi nói chuyện với bà Huấn một lúc, rồi quay lại mắng tôi – hình như mẹ già tôi một khi trông thấy tôi không mắng thì tức bực không chịu được

- Ai nuôi mày đến bây giờ khôn lớn, dễ mẹ mày phải không? Mày viết giấy về nhà bảo “không cần” tiền nữa. Tết mày cũng không về, nghỉ hè mày cũng không về. Ai chả biết bây giờ mày kiếm được tiền! Mày đừng vội khinh người dẻ của. Bạc vừa vừa chứ.

Tôi cung kính giả nhời:

- Thưa mẹ, con đâu dám khinh tiền của mẹ. Nhưng vì ông bà đây gọi con về dạy các cậu, đã không lấy tiền cơm lại còn cho con tiền giả tiền học, vì thế con mới viết giấy về thưa với mẹ đừng gửi tiền, chứ nào phải con dám khinh tiền của mẹ!

Bà Huấn thấy thế nói giúp cho tôi. Bà lại khen tôi ngoan ngoãn, chăm học. Càng khen bao nhiêu thì bà lại càng làm cho mẹ già tôi giận bấy nhiêu. Mẹ già tôi nói một vài câu cay đắng rồi vùng vằng đứng dậy cáo từ.

Tôi nghĩ cực thân, lên gác ngồi thừ ra. Cô Thuần rón rén đến tận sau lưng mà tôi không hay:

- Người lúc nãy không phải là mẹ cậu phải không? Mẹ cậu chết rồi phải không?

Tôi sẽ gật đầu mà không nói gì.

Từ đấy, cô Thuần đối với tôi lại càng ân cần.

Tết.

Tất cả nhà ông Huấn rộn rịp sắm sửa để ăn Tết. Thằng Ân, thằng Ấn và cô Thuần đều tíu tít về chọn quần áo mới. Một hôm cô Thuần bảo tôi:

- Tết đến nơi, cậu không may áo để ăn Tết ư?

- Ăn Tết cần gì phải áo. Cứ có áo mới ăn Tết được ư? Nếu thế dễ nhà nghèo họ không có tiền may áo thì họ nhịn ăn Tết cả.

Tôi vừa nói, vừa cười. Cô Thuần ngẫm nghĩ một lát rồi bảo:

- Dưới hàng nhà tôi lắm sa tanh đẹp lắm, sao cậu không may một áo?

Tôi chỉ cười mà không giả nhời.

Đến chiều đi học về qua cửa hàng, bà Huấn giữ tôi lại, đem ra các thứ đoạn, sa tanh cho tôi xem rồi bảo tôi chọn lấy một áo. Lúc ấy, cô Thuần cũng ngồi đấy. Con mắt cô cứ nhìn tôi như cố ý bảo nhận lời đi cho cô bằng lòng. Tôi chưa kịp nói thì bà Huấn lại bảo:

- Cậu may một áo sa tanh hoa này đi, vừa tốt, vừa đẹp. Tôi không lấy tiền đâu.

Không lấy tiền! Câu ấy làm cho tôi đỏ mặt. Vì gia cảnh bắt buộc, tôi muốn thoát ly khỏi cái quyền áp chế của mẹ già tôi, nên tôi mới phải đến ở nhà này. Tôi dạy con cháu bà thì bà trả tiền cơm tiền học cho tôi là lẽ tất nhiên. Còn cái áo kia tôi làm gì mà được. Tôi có phải là kẻ đi ăn xin đâu. Cho hay lòng tự ái của thiếu niên thật là kỳ lạ. Vì lòng tự ái mà thành ra tôi nói dối:

- Bà có bụng tốt, con xin cám ơn. Nhưng con đã đặt may một bộ quần áo tây rồi.

Tôi vừa nói, vừa gập tấm sa tanh giao trả bà Huấn. Cô Thuần nhìn tôi chòng chọc, dường như hiểu biết… cái nhìn ấy làm cho tôi ngượng nghịu lạ lùng.

Tôi chưa biết xử trí ra sao thì vừa may, thằng Ân ở trong nhà thấy tôi về chạy ra.Tôi thừa dịp hỏi nó mấy câu bâng quơ rồi dắt nó lên gác.

Tôi vẫn biết cô Thuần thực bụng, tôi vẫn biết bà Huấn là người tốt, nhưng lòng tự ái không cho tôi nhận được. Tôi nói thác ra là đã đặt may quần áo tây, nhưng nào có đặt gì đâu.

Ngày nay đã trót lỡ lời, nếu không có thì ông bà Huấn còn coi tôi ra thế nào. Mà thứ nhất là tôi không muốn cho cô Thuần biết là tôi nói dối. Tôi nhất định đi may một bộ quần áo tây. Đó là việc ngông cuồng thứ nhất của đời tôi.

Tiền tôi dạy học tư, tiền tôi để dành trong hai năm nay được hơn năm mươi đồng. Tôi liền lại nhà một người bạn ăn mặc quần áo tây đã lâu, nhờ đưa đi may.

Tôi chọn một bộ dạ mùi tím, mua một cái mũ và đôi giầy.

Xưa nay, tôi chưa mặc quần áo tây bao giờ, nay nhất đán đóng vào, tránh sao cho khỏi ngượng nghịu.

Bạn đứng cạnh bảo tôi:

- Giá anh không gầy thì trông “tây” (!) lắm.

Tôi nhìn vào gương mà tôi sửng sốt. Sừng sững trước mặt, một chàng âu phục tươm tất lắm. Nhưng cái mặt xương xương trông có vẻ già. Tôi hỏi bạn:

- Trông tôi già lắm nhỉ?

- Anh bao nhiêu mà đã già. Nhưng thoáng trông thì đến 22, 23.

Có lẽ, có lẽ, cái đời tôi sớm biết những sự khổ sở nên già sớm; bì sao được với những kẻ đi trên đường đời ung dung như người đi chơi mát.

Tết đến, cả nhà xúm xít lại mừng tuổi ông Huấn, bà Huấn. Rồi thằng Ân, thằng Ấn với cô Thuần chạy lên gác mừng tuổi tôi.

Cô Thuần mặc một cái áo gấm mùi lam, ngoài phủ áo sa tanh da đồng trông rất là diễm lệ. Thằng Ân, thằng Ấn thì xúng xính áo gấm đỏ, khăn xếp, giầy hài, cổ đeo kim khánh trông kháu lắm.

Cô Thuần trông thấy tôi bèn nói:

- Năm nay, tôi mừng cho cậu…

Nói đến đấy, cô tịt ngắc… có vẻ ngượng nghịu. Cái ngượng nghịu nó lây hay sao. Thành ra tôi cũng ngượng nghịu chẳng biết giả nhời làm sao, vội bế thằng Ấn rồi giúi cho mỗi đứa một hào.

- Cậu mừng cho các em năm nay…

Rồi tôi cũng tịt ngắc… vì tôi nghĩ đến sự tịt ngắc của cô Thuần.

Hai đứa dắt tôi xuống dưới nhà mừng tuổi ông bà Huấn. Tôi đã lo ngay ngáy về sự ông bà ấy mở hàng cho tôi. Nhận cũng dở mà không nhận cũng dở, vì sợ rông người ta, nhưng may không có sự mở hàng. Bà Huấn nói chuyện với tôi năm nào cũng cứ mồng hai Tết cả nhà sang Hưng Yên lễ tết quê ngoại. Bà ngỏ ý mời tôi cùng đi.

Sáng mồng hai cả nhà dậy sớm. Tôi cũng thắng âu trang vào xuống dưới nhà.Thằng Ân, thằng Ấn thấy tôi ăn mặc tây lạ mắt chạy lại sờ mó rồi reo ầm lên:

- Cậu mặc tây trông đẹp quá, cừ quá. Sang năm, em cũng bảo mợ em may quần áo tây cho em.

Cô Thuần thấy tôi mặc tây nhìn tôi một cách ý nghĩa như hiểu biết rằng tôi khổ tâm lắm mới phải may bộ quần áo tây kia. Cái nhìn của cô như soi thấu chỗ u uẩn của lòng tôi.

Xe ô tô đến, chúng tôi cùng lên. Tôi ngồi cạnh người tài xế, thằng Ân ngồi cạnh tôi.

Hôm ấy đi hãy còn sớm. Gia dĩ lại là ngày Tết, nên hàng phố đều đóng cửa. Tỉnh Hanoi như ngủ trong giấc mộng. Chỉ những xác pháo đỏ ối đầy đường nhắc cho ta biết rằng đế đô đang say đắm trong cuộc vui xuân.

Xe đến bến nhà Dầu, rồi sang phà. Hôm ấy hơi gió, nên phà cứ chềnh bên nọ, bên kia.

Bà Huấn, mợ Cả, Ân, Ấn và Thuần đều lên tầu ngồi chỉ có tôi với tài xế là đứng ở phà. Thuần, chốc chốc lại ló đầu ra bảo tôi:

- Cậu coi chừng đấy. Hôm nay gió lắm đấy, cậu ngồi xuống tử tế nào. Sao cậu không sang tầu này mà ngồi.

Tôi đưa mắt tỏ ý cám ơn cô đã có lòng sốt sắng lo ngại cho tôi. Rồi chiều ý cô, tôi ngồi xuống mạn phà.

Đến bờ, chúng tôi lên xe. Ở đây, đường vắng xe chạy rất nhanh, một loáng đã đến nơi. Bà Huấn, mợ Cả bận đi lễ và đi mừng tuổi những nhà quen, còn Thuần thì rủ tôi và hai cháu ra đồng chơi,

Mùa gặt hái đã xong mà vụ giồng mầu chưa đến. Trông xa tít mù tắp, những ruộng cùng bờ.

Ân, Ấn xưa nay ở chỗ thành thị chật hẹp, nay được về chốn nhà quê rộng rãi chơi đùa lấy làm thú lắm. Chúng nó cười nói ầm ỹ. Ân, Ấn chạy trước, tôi và Thuần lững thững theo sau. Trong người tôi thấy khoan khoái lạ thường. Ký vãng tuy chìm ngập trong sầu thương, nhưng hiện tại đã như gấm, như hoa thì ta nhìn tương lai cũng không đến nỗi sợ hãi cho lắm. Ánh sáng hi vọng như khí ấm mùa xuân, tưng bừng ở trong người tôi.

Chúng tôi đang thơ thẩn nhìn ngắm cảnh vật thì bỗng một đàn trâu bò đương ăn ở vệ đê thấy chúng tôi ăn mặc mùi lòe loẹt vùng sợ hãi chạy tán loạn.

Ân, Ấn sợ hãi chạy lại ôm lấy chân tôi. Còn Thuần thì nép vào sau lưng, tay nắm vào vai tôi. Tôi lúc ấy không còn động đậy được nữa. Tôi dợn tóc gáy khi thấy một con trâu mộng xăm xăm chạy lại định húc chúng tôi.

Trong tay không có vật gì có thể chống cự! Đã đành mình nhanh chân có thể chạy thoát được. Nhưng còn ba người kia thì sao? mà ba người kia là ai? Là những người… ngoài mẹ tôi đã chết đi, chỉ có ba người ấy là thương yêu tôi, là những người đã đem lại cho cuộc đời nhục nhằn, cô độc của tôi một chút vui. Tôi đành rằng có chết thì với họ cùng chết.

Con trâu cứ chạy lại. Ân, Ấn thì run bắn lên và kêu cứu ầm ĩ. Trong người ta có những lúc sự thông minh như ngừng lại, chỉ còn cái bản năng tự vệ, cái bản năng mãnh liệt và sáng suốt nó sai bảo hành vi mình mà thôi.

Con trâu còn cách chúng tôi mười thước!

Rồi năm thước!

Rồi…

Tôi vội lật cái mũ ném trúng vào đầu nó. Trâu giật mình…. chạy tạt ngang.

Lũ mục đồng vác gậy đến xua đàn trâu đi. Ân, Ấn lúc ấy hết sợ lại lem lẻm như thường:

- Thế cậu không sợ nó sao? Em sợ lắm.

Thuần thì không nói gì. Nàng điềm tĩnh đi nhặt cái mũ, lấy khăn mặt phủi đất rồi đội lên đầu cho tôi. Tôi hỏi:

- Thế cô Thuần có sợ không?

Nàng giả nhời một cách tự nhiên:

- Em gần anh thì chả còn sợ gì nữa.

Lần ấy là lần đầu nàng gọi tôi bằng anh và xưng với tôi bằng em.

Lúc chúng tôi về đến phà Ái Mộ thì đã năm giờ.

Giời lúc ấy nỗi cơn giông. Gió to, nước chảy xiết. Tôi ngỏ ý với bà Huấn nên chờ đến lúc gió im hẵng sang, nhưng bà không nghe:

- Người ta sang được thì mình cũng sang được.

Ô tô xuống phà. Tầu ra đến giữa sông thì gió lại càng mạnh, sóng lại càng to.

Chiếc “sà lúp” đã nhỏ lại hẹp lòng. Buồng máy đã chiếm gần hết thân tầu. Trong tầu, hàng hóa của những người sang ngang đã chất đầy. Hết chỗ, chúng tôi phải ngồi cả ở mũi.

Lúc ấy tôi còn nhớ ở đấy có mấy kiện hàng mà Thuần thì ngồi lên trên.

Gió to. Tầu lại kèm phà. Sóng vỗ mạnh làm cho chiếc phà xô đi xô lại. Chiếc dây thừng buộc phà ở đầu mũi bỗng đứt. Tầu mất thăng bằng chềnh hẳn về một bên. Mấy kiện hàng lăn tòm xuống sông lôi cả Thuần đi!

Tầu chạy ngang, nước chảy dọc. Với tiếng người kêu cứu thất thanh! Dòng nước đã cuốn Thuần đi hơi xa, chờ tầu quay mũi thì muộn mất rồi. Mà thủy thủ thì chẳng thấy một ai nhẩy xuống. Tôi cuống quít… rồi tôi nhẩy xuống. Vì vội vàng nên quên cởi áo, thành ra khó bơi quá. Tôi úp mặt xuống nước, cố cởi áo ra. Khi đã cởi được áo rồi, tôi dùng hết sức mạnh bơi lại phía Thuần lúc ấy còn nhấp nhô trên mặt nước.

Một phút.

Hai phút.

Tôi bơi kịp, nắm được tóc nàng. Tôi dùng tay đỡ cho đầu nàng lên khỏi mặt nước. Ngoảnh lại nhìn thì tầu cũng xa mà bờ lại xa hơn. Bơi lại tầu thì ngược nước, mà bơi vào bờ thì vì vướng giầy và quần tây khó bơi lắm. Tôi cứ bơi đứng, tay đỡ lấy đầu nàng, mặc cho dòng nước muốn lôi đi đâu thì đi.

Tầu quay mũi, mở hết tốc lực chạy đến chỗ chúng tôi. Hai cái thừng vất ra, tôi nắm được một. Người ta lôi chúng tôi lên.

May, Thuần chưa việc gì, chỉ uống phải ít nước, nên ngạt thở. Cứu chữa chừng hai phút thì Thuần mở mắt. Tôi mừng quá rú lên:

- À, em tôi sống rồi!

Lần này, là lần đầu tiên tôi gọi nàng bằng em. Mà tôi cũng chẳng hiểu lại làm sao tôi lại dùng cái danh từ thân yêu ấy. Hoặc giả, tôi đã yêu nàng mà tôi không tự biết, chỉ biết cả tầu nghe tôi gọi như thế thì yên trí chúng tôi là anh em thực.

Chúng tôi đều rét run cầm cập, bà Huấn và mợ Cả cởi áo ngoài cho Thuần mặc. Còn tôi thì được bác tài cho mượn cái áo, nên cũng đỡ rét.

Về đến nhà, bà Huấn vực nàng vào. Kẻ đốt lửa, kẻ sắc sâm, người gọi đốc tờ tíu tít, cũng chẳng ai để ý đến tôi.

Tôi lên gác thay quần áo. Vì rét quá, nên tôi lên giường chùm chăn, thành thử ngủ lúc nào không hay. Tôi ngủ say quá. Khi tôi tỉnh dậy đã thấy ông Huấn ngồi ở đầu giường. Tôi thấy chân tay rời rã, nặng như chì, tôi tưởng tôi ốm, nhưng không phải, chỉ vì tôi đói quá. Ỏng Huấn sai người pha sữa cho tôi uống. Tôi hỏi chuyện mới biết Thuần không hề gì cả, chỉ vì quá sợ nên bây giờ còn hơi mệt mà thôi.

Uống sữa xong, tôi lại ngủ. Trong giấc mơ, chỉ tiếc cái áo đẹp, mình mới được mặc có một lần mà Hà Bá đã bóc lột mất của mình.

Sáng hôm sau, tôi sang thăm Thuần thì đã thấy cả nhà xúm xít ở quanh giường. Nàng đắp chăn kín cả người chỉ để hở cái đầu. Thấy tôi vào nàng sẽ nhích mình nằm xê vào một bên rồi lấy mắt ra hiệu cho tôi ngồi xuống cạnh giường. Tôi còn dùng dằng thì nàng đã giơ lay kéo tôi ngồi xuống

- Tối hôm qua, em sang thăm anh thấy anh nằm thiêm thiếp đi, em tưởng anh ốm lo quá. Đốc tờ khám, bảo anh chỉ ngủ say, em cũng không tin. Sau thầy em nói anh đã dậy uống sữa em mới mừng.

Tôi rất lấy làm lạ về chỗ mình ngủ say đến đốc tờ vần mó vào người mình mà mình không hay.

- À, em nghe chị Cả bảo anh mất áo phải không?

Cả nhà thấy nàng xưng hô với tôi như thế chẳng lấy làm ngạc nhiên. Nhưng tôi thì không hiểu làm sao lúc ấy, tôi lại thấy ngượng.