Hồi thứ mười bốn

HỒI THỨ MƯỜI BỐN

Bá Đa Lộc dự bàn quốc sự,

Đức Nguyển Vương diển dượt chiến thuyền.

Lúc bấy giờ có một vị Giám mục của nước Pháp kêu là Ê vết đa trăng (Evêque d'Adran) lấy theo tên của vua cho, gọi là Bá Đa Lộc, người qua nước ta giãng đạo thiên chúa, gặp lúc Hoàng Triều biến loạn, chúa thượng lưu ly, người thấy đức Nguyển Ánh là một vua thông minh, biết nạp sỉ chiêu hiền, thì theo giúp đở tay chơn, và cũng hết sức hết lòng cùng vua, trong cơn hoạn nạn.

Khi Giám mục Bá Đa Lộc đương ở giáo đường tại Thủ Thiêm, bổng nghe Đỗ Thanh Nhơn bị Nguyển Vương xử tữ, tức thì lật đật chống gậy vào triều yết kiến.

Nguyển Vương thấy người đến, thì mừng rở rước vào, và mời ngồi bên ngài mà hỏi rằng:

- Giám mục hỗm rày cách mặt, quã nhơn có ý đợi trông, nay Giám mục đến viếng quả nhơn, và có việc chi ích quốc lợi dân, xin Giám mục chĩ giáo.

- Bẩm chúa thượng, hạ thần đương ở giáo đường thuyết pháp, bổng nghe Đỗ Thanh Nhơn bị xữ tữ hình, song chẳng rỏ tội chi, nên vội vã đến đây, thăm hõi duyên do, xin chúa thượng nói cho hạ thần rỏ chút.

Nguyễn Vương nghe hõi thì mặt có vẻ buồn rồi đáp rằng:

- Đỗ Thanh Nhơn là một người phạm tội ỹ thế chuyên quyền, khi quân nghịch quốc, vậy mà Giám mục chưa rỏ hay sao?

- Bẫm chúa thượng, hạ thần chưa rõ chi hết.

Nguyển Vương liền thuật đầu đuôi các việc của Đỗ Thanh Nhơn phạm tội đã nói trước kia cho Giám mục nghe, và hõi rằng:

- Tội Đỗ Thanh Nhơn như vậy, Giám mục nghỉ có đáng chăng?

Giám mục Bá Đa Lộc nghe rồi nghĩ nghị một chút day lại nói với Nguyễn Vương rằng:

- Bẫm chúa thượng, lấy theo các đều của Đỗ Thanh Nhơn ỹ thế khi quân, chuyên quyền sanh sát, thì tội ấy đả ưng; nhưng mà nghĩ cho Đỗ Thanh Nhơn giúp chúa cũng có lập đặng nhiều trận công lao, nay chẵng may mà phạm tội tữ hình, thì phận đó đã ưng, tội kia đã đáng, song e một đều là các tướng tâm phúc của Thanh Nhơn thấy vậy bất bình, mà sanh lòng đồ mưu giấy loạn.

Vậy xin chúa thượng lấy chút nhơn tình, xét cho Đỗ Thanh Nhơn cũng là một tôi phụ quốc công thần ngày xưa, mà cho dùng theo tước phẫm quận công, đặng làm lễ tống chung cho rở ràng trong cơn tữ biệt. Vậy trước là tỏ rằng chúa thượng có lượng đại độ khoan hồng, còn đoái tưởng đến kẽ công thần cựu nghĩa, sau là tỏ cho các tướng của Đỗ thanh Nhơn thấy vậy mà đẹp ý bằng lòng, cho khõi ngày kia sanh sự bất bình thán oán.

Nguyễn Vương nghe Giám mục Bá Đa Lộc bàn luận mấy lời, rất ý hiệp tâm đầu, thì đáp lại rằng:

- Quả nhơn sẽ y như lời Giám mục chỉ khuyến, nói rồi liền truyền lịnh cho quan Lễ Bộ Thượng Thơ phải sắp đặt nghi tiết trang hoàn, mà hậu táng Đỗ Thanh Nhơn theo lễ quận công thượng tướng, và hạ chỉ khuyến dụ các tướng tâm phúc của Đổ Thanh Nhơn.

Nhưng có hai tướng của Đỗ Thanh Nhơn là Đỗ Bãng với Vỏ Nhàn, không chịu qui thuận Triều Đình, rồi kéo nhau trốn xuống Ba Giồng mà đồ mưu dấy loạn, dặng báo thù cho Đỗ Thanh Nhơn, sau bị Nguyển Vương bắt đặng đem về Saigon xử tữ.

Khi làm lễ táng Đỗ Thanh Nhơn rồi, Nguyển Vương liền hạ lịnh phân binh của Đỗ Thanh Nhơn ra làm bốn đạo, rồi sai Đô Đốc Quãng thống lãnh về các đạo binh bộ. Huỳnh Thiêm Lộc làm Đại Đề Đóc về các đạo chiến thuyền binh thủy. Lê Văn Quân lãnh làm tiền quân, Trương Văn Bác lãnh làm hậu quân, Vỏ Giãng Triêm lãnh làm hữu quân, các tướng đều nhứt nhứt thi hành mạng lịnh.

Trong năm Tân Sửu (1781) nhằm khoản ba xuân cuối tiếc, chín hạ giửa mùa; bữa nọ vừa lúc bóng ác rựng hồng, trời mai mát mẻ, ngó ra non sông bốn mặt, kiển vật có sắc đẹp đẽ tươi cười, gió lặng sóng êm, thảy đều hiện ra một màu cây xanh nước bích.

Lúc bấy giờ tại ngã ba sông Nhà bè, thấy hai đạo chiến thuyền của Nguyễn Vương, đậu dọc hai bên mé sông, cả thảy hơn tám chục chiếc, mỗi chiếc đều có cột bườm vòi vọi cao lên, đối với ngọn bần hai bên mé sông, như một đám rừng cây, mọc lên lố xố, trên cột bườm đều có treo cờ đỏ vàng xanh trắng, xem rất oai nghi, một đạo bốn chục chiếc đậu theo phía tả; và một đạo bốn chục chiếc đậu theo phía hữu, lại có ba chiếc đại chiến thuyền đóng theo kiểu ta rất to, trên tàu có thuyền lầu, trước mũi sau lái, có trí mấy vị súng đại bát thần công rất lớn.

Từng dưới để quân thủy thủ trạo phu, từng trên để bài binh liệt trận, sau lái thuyền có dựng một cây đại kỳ sắc vàng, trên chót cột bườm giửa tàu, có treo một lá cờ chưn rít, phất lại đưa qua để làm hiệu lịnh.

Hai bên be thuyền, đều liệt bài khí giới, hàng ngủ nghiêm trang, xem rất oai nghi thứ tự.

Ba chiếc đại chiến thuyền nầy, một chiếc để cho Huỳnh Thiên Lộc làm thũy sư đại Đề Đốc; còn hai chiếc kia, thì để cho Nguyễn Hữu Thoại và Dương Công Trừng làm phó Đề Đốc.

Lại có hai chiếc đại chiến thuyền đóng theo kiểu phương tây, trên mỗi chiếc đều có vọng đài, và súng ống khí giới bài trí tề chỉnh.

Một chiếc thì Tôn Thất Thiện làm phó Đề Đốc, một chiếc thì quan Chưởng Cơ là Mạng Hòe, (Manuel) lãnh làm phó thũy sư Đề Đốc, ông nầy là người nước Pháp ở bên Bông Đi xê ri (Pondichéry) nhờ ông Giám Mục Bá Đa Lộc tiến dẫn cho Nguyễn Vương, để giúp việc chiến thuyền và tập luyện binh thũy.

Khi hai đạo chiến thuyền bài liệt hai bên tề chỉnh rồi kế một lát, thấy trong sông Saigon, một chiếc tàu lớn, cột cao bườm rộng, bọc gió phăn phăn chạy ra, sau lái cậm một cây đại kỳ sắc vàng, trên lá cờ nầy có thêu một con rồng xanh rất to, bọc gió phất phơ, xem như con rồng ấy xung xăng bay múa, chiếc thuyền nầy quanh qua lộn lại, uốn éo theo mấy khúc sông, rẻ nước làm hai, từ từ lước tới.

Khi lại gần thấy trước vọng đài có một tấm bản sơn on thếp vàng, đề bốn chữ: “Nguyển Vương Ngự thuyền” thì biết là chiếc Ngự thuyền của vua Nguyễn...

Khi thuyền nầy ra tới Nhà bè, bổng thấy trên chiếc chiến thuyền của quan Đề Đốc Huỳnh Thiêm Lộc, nhán lên một ánh hào quang và xẹt ra một lằng khói trắng, kế phát lên một tiếng súng thần công, rền cả trời nước, tức thì hai đạo chiến thuyền hai bên mé sông, cả thảy tám chục chiếc, đều kéo cờ hoan nghinh, và chào rước Nguyễn Vương một cách nghiêm chỉnh.

Khi chiếc Ngự thuyền của Nguyển Vương tới giửa sông Nhà bè, thì hạ bườm xuống neo, rồi đậu giửa trường giang xem rất xuê xang oai thể.

Lúc bấy giờ Nguyễn Vương mình mặc một áo nhung y, đầu đội một nón chiến lịp, đứng trên vọng đài với các tướng, ngó ra hai đạo chiến thuyền, rồi hạ lịnh cho các quan thũy diển bài trận thế.

Bổng thấy trên chiếc thiến thuyền của đại Đề Đốc Huỳnh Thiêm Lộc phất cờ lịnh lên, thì đạo tả dực, trường bườm chạy ra, rồi đạo hữu dực cũng kéo nhau xáp lại, khi dang ra, lúc xáp lại, khi chạy tới, lúc trở lui, cách vận động tấn thối lẹ làn, và binh thũy chiến đều tập rèn thuần thục.

Nguyễn Vương xem hai đạo chiến thuyền diển dượt một hồi, rồi hạ lịnh cho nghĩ, và truyền lịnh cho các quan thũy, hạng ba ngày thì phải diển dượt chiến thuyền một lần.

Từ đấy các đạo binh bộ, và binh thũy của Nguyễn Vương ở tai Saigon đã đặng thắng số hơn ba chục ngàn, còn một đạo binh bộ của quan Khâm Sai Đô Đốc Châu văn Tiếp cũng hơn ba ngàn, đương trấn tại Khánh Hòa và Bình Thuận.