Nàng Tề Khương, vợ vua Văn nước Tấn

Vua Văn Công nước Tấn, tên là Trùng Nhĩ, khi còn làm công tử, gặp lúc trong nhà loạn, phải cùng người cậu là Tử Phạm chạy lánh nạn sang nước Địch; rồi đi đến nước Tề. Vua Hoàn Công nước Tề là một bực anh hùng trong đời ấy, đương làm trùm trưởng các chư hầu, có bụng trọng công tử Trùng Nhĩ, lấy con gái tôn thất là nàng Tề Khương gả cho, đãi một cách rất hậu. Vua Hoàn Công chết, vua Tề nối lên là Hiếu Công, sức nước yếu kém mà tình ý đãi với Trùng Nhĩ không được như xưa. Trùng Nhĩ biết khó nhờ để mưu sự phục quốc, bảo ý Phạm muốn đi; nhưng lo ngại khó quyết, đem nhau ra ở gốc dâu cùng ngồi để bàn việc. Đứa thiếp hái dâu ở trong bãi, về mách nàng Tề Khương. Tề Khương sợ hở truyện, liền giết bỏ đứa thiếp ấy mà nói bảo công tử rằng:

- Công tử có chí ở bốn phương; đứa biết, tôi đã giết bỏ rồi.

Công tử chối rằng: — Không.

Khương nói: — Đi là phải! Cái tình quyến luyến cùng cái sự an nhàn, thật làm cho người ta mất sự nghiệp.

- Nhân sinh cũng đến được yên vui là thôi, ai cần tính chi đến sự khác.

- Nghĩ như thế không nên! Công tử là con vua nước Tấn. Từ khi công tử ở Tấn đi, trong nước loạn mãi, không một năm nào yên. Cứ xem ý Giời đó thời sau này có nước Tấn, chẳng công tử mà là ai? Nên cố liệu mà về.

Trùng Nhĩ cố ý không nghe. Khương bàn với Phạm cho công tử uống rượu thật say, để lên xe, Phạm cùng người nhà đem đi. Trùng Nhĩ tỉnh rượu dậy, đã đi khỏi cõi Tề; rồi lần qua Tào, Tống, Trịnh, Sở, đến Tần. Vua Mục Công nước Tần cho quân đưa Trùng Nhĩ về Tấn. Người nước Tấn đón dựng Trùng Nhĩ lên làm vua. Ấy là vua Văn Công nước Tấn, trùm trưởng các chư hầu.

Kẻ dịch có nhời thơ rằng:

Ly biệt xưa nay nỗi vợ chồng,

Ai hay nhi nữ chí anh–hùng.

Quan hà mươi chén thay hàng lệ,

Khăn túi trăm năm chậm chữ tùng.

Vàng đá nát gan người ngọc tuyết;

Tang bồng đưa gánh kẻ tây đông.

Yêu chồng nên mới khinh ly biệt,

Những bạn quần thoa đã biết không?