Phần thứ nhất - i

Cô Toán đã nói dối. Có lẽ cô nói dối để tự dối mình, và cũng có lẽ là để hãnh diện với chị em rằng mình cũng đẹp đây. Cô nói xong, nhìn cô Cài, rồi lòng cô bỗng bị xâm chiếm bởi một cảm giác như buồn như tủi: cô Cài đẹp hơn cô nhiều, nhiều quá. Cô phải bùi ngùi mà nhận như thế, mặc dầu cái bản tính đố kỵ của con người ta vẫn xui người ta nhìn những cái hay của mình chỉ bằng cái hột tấm ra cái bánh xe và cái bánh xe của người ra cái hạt tấm.

Tiếng hát ở trong phía tường đất lại văng vẳng đưa ra:

Trúc xinh trúc mọc bờ ao

Em xinh em đứng chỗ nào cũng xinh.

Rõ ràng là tiếng hát riêng chỉ để ve cô Cài. Cô Toán thất vọng, nghển mình nói về phía tường đất:

- Cái đồ mèo chuột ỡm ờ, chó nó thèm.

Cô Cài nắm vạt áo bạn lắc lắc:

- Mày nói thế, nhỡ nó nghe tiếng lại lôi thôi.

- Tao cứ nói, nó nghe tiếng thì nó dám làm gì tao chửa?

Bọn chị em đang lúi húi chung quanh những luống rau, dừng tay đứng lên:

- Thằng ấy nó đáo để lắm đấy. Hôm nọ, nó chả tát con cái Quỹ là gì?

Cô Toán cong cớn:

- Thì ông Nhiêu ông ấy chả làm cho ê chệ. Ông ấy dọa kiện, mẹ nó chả phải đến xin ông bà ấy đấy à? Đứa nào mó vào tao, anh Chưởng tao chẳng để cho yên thân.

Bà Xã Tèo là dì cô Cài thấy bọn chị em bỏ việc, nói chuyện gẫu, liền gắt:

- Thôi, hái mau mau lên các cô, rồi còn về làm hàng, tối rồi!

Cô Toán tuy cúi xuống hái húng, nhưng vẫn còn cong cớn:

- Đây là chẳng sợ đứa nào.

Bà Xã Tèo lên cái mặt con người từng trải khẽ khuyên cô bằng cái giọng nửa ngọt, nửa cay. Cái chỗ nửa cay này là vì bà ghét cô xưa nay vẫn hay kèn cựa với cháu bà:

- Làm hoa cho người ta hái, làm gái cho người ta trêu. Thôi cô, chua ngoa vừa vừa chứ.

Anh Dậu ở sau phía tường đất đi ra, bắt ngay lấy câu chuyện:

- Phải, bà Xã nói thì còn cái gì là không phải. Đấy các cô nghe lấy:”đàn ông rộng miệng thì sang, đàn bà rộng miệng tan hoang cửa nhà”.

Bà Xã vốn tính người cương trực, ghét những kẻ phỉnh phờ, nói ngay:

- Thôi anh, đừng có tán. Cứ bờm xơm lắm, cũng có ngày thôi.

Anh Dậu tức lắm, nhưng bà Xã Tèo là dì của Cài, nên anh ta phải nhịn. Anh ấp úng:

- Con làm sao?

Bà Xã Tèo nói thẳng như thước thợ:

- Anh hay chim chuột lăng nhăng, chứ còn làm sao nữa.

Rồi nhìn cháu gái bà, bà nói trắng ngay:

- Anh cứ thế thì chẳng ai ở cái làng này người ta thèm gả con gái cho anh. Nhà ai gả chồng cho con thì cũng phải kén những người làm ăn đứng đắn chứ.

Anh Dậu cố, cố mãi mới tủm tỉm cười được:

- Con cũng chẳng sợ ế. Chả lấy vợ làng này thì lấy vợ làng khác. Ai trai trẻ mà không phải diêm dúa. Ông Xã nhà bà hồi trước còn bằng mười con ấy.

Rồi muốn cãi kiện cho sự diêm dúa của mình, anh trỏ anh Vẹo đang lúi húi ở mé vườn gần đường:

- Ý bà muốn kén những rể làm ăn đứng đắn như thằng Vẹo kia phải không?

Bọn chị em cười ồ cả lên. Anh Dậu cũng cười. Duy bà Xã Tèo là không cười.

- Ừ, chứ nó làm sao. Có làm ăn đứng đắn như thế thì nó mới có tiền tậu hai sào vườn của ông Cửu hơn bốn trăm đồng, chứ cái mã anh thì cái nhà nát cũng không lợp được.

Dậu nhìn bọn chị em, rồi cười ngặt nghẽo:

- Đấy, cô nào có muốn lấy thằng thì cứ lấy đi. Vườn ruộng thì làm gì cái đồ ngốc ấy. Ăn không nên đọi, nói không nên nhời. Hôi hám, bẩn thỉu như chó,

Rồi muốn bầy ra một sự so sánh nó có thể làm xiêu lòng cô Cài, anh lên tiếng gọi:

- Vẹo ơi! lại đây tao bảo.

Vẹo dừng tay cuốc, nhìn về phía Dậu một khắc rồi lại cúi xuống làm việc chẳng thèm giả nhời.

Bà Xã Tèo tay thoăn thoắt hái húng:

- Người ta làm ăn, chứ ai người ta có thì giờ đi nói chuyện nhảm với anh.

Dậu lại lên tiếng gọi, nhưng Vẹo cứ lờ đi, như không nghe tiếng. Dậu tức, nhẩy qua luống húng, xăm xăm chạy đến chỗ Vẹo làm, kéo tay Vẹo lại:

- Bà Xã Tèo bà ấy hỏi gì mày kia kìa.

Vẹo du mạnh Dậu ra:

- Thôi bác đừng có ỡm ờ. Để người ta đánh luống, mai còn gieo cải.

Dậu cứ nắm chặt lấy cánh tay Vẹo:

- Thì mày hẵng nghỉ làm một chút, bất quá chỉ thiệt nửa đồng trinh. Bà Xã Tèo bà ấy bảo với tao bà ấy định đánh mối cái Cài, cháu bà ấy, cho mày đấy.

Cái tên Cài như một câu thần chú liền làm cho Vẹo dừng phăng ngay tay cuốc:

- Bác chỉ ỡm ờ…ỡm ờ, để người ta làm.

Tuy miệng nói, nhưng chân đi theo Dậu. Dậu dắt Vẹo lại gần bà Xã Tèo, gần bọn chị em, rồi trật cái khăn bù dìu làm bằng một vuông vải nâu ném xuống đất:

- Đấy bà xem những người làm ăn đứng đắn. Quần áo của nó thật không bằng cái tã lau thớt của nhà tôi. ñấy, cô nào muốn lấy nó thì lấy.

Vẹo không hiểu Dậu đùa như thế là nghĩa lý gì, cứ đứng đực ra. Cái vẻ ngớ ngẩn của anh ta làm cho bọn chị em và cả bà Xã Tèo cũng phải phì cười.

Những tiếng cười rộ ấy bỗng làm cho Vẹo thẹn. Rồi nổi giận, Vẹo đạp cho Dậu một cái thật mạnh. Xưa nay, Vẹo rất hiền lành, ai trêu ghẹo thế nào cũng chỉ cười. Dậu không ngờ có sự phản động như thế, nên không để ý đề phòng thành ra bị ngã chúi ngay vào cạnh chân cô Cài. Dậu lóp ngóp bò dậy xông đến:

- À, mày dám đánh tao à?

Vẹo chẳng nói chẳng rằng giơ cao cái cuốc. Cái mặt cả quyết và thứ nhất cái thân hình vạm vỡ của anh làm cho Dậu sợ hãi phải vội vàng lùi lại. Vẹo lẳng lặng vác cuốc về chỗ làm. Còn Dậu thì lùi lũi đi về phía tường đất, bị đuổi theo bởi những cái nhìn chế giễu của bọn chị em.

Cô Toán sung sướng nói trước:

- Đáng kiếp, cho thế thì lần sau nó mới chừa.

Bà Xã Tèo chêm vào:

- Con giun xéo mãi cũng quằn, nữa là con người ta. Thấy nó hiền lành, cứ trịch thượng. Nào xem ai giỏi?

- Úi dà, không biết thân lùi ngay thì anh Vẹo anh ấy đập cho một cái cán cuốc chết toi còn gì?

Cài xuýt xoa hỏi bạn:

- Anh ấy dọa thế, chứ anh ấy đánh gì đấy.

- Lại không đánh! Chứ anh ấy sợ gì nó.

- Ừ, mà tao xem lúc ấy mắt anh ta, quắc lên dữ lắm. Có lẽ anh ấy đánh thật. Đánh cái cuốc ấy vào đầu thì chết chứ còn gì!

Bà Xã Tèo thu những bó húng vào trong rổ:

- Cho chết! những cái giống bờm xơm ấy thì ai thương.

- Nhưng thế thì anh Vẹo cũng phải tội. Mà tại làm sao anh Vẹo anh ấy có tiền, anh ấy lại không chịu may quần áo cho lành lặn mà mặc để cho người ta chế.

Bà Xã Tèo nhấc nhấc rổ húng để ước lượng rồi nhìn cháu bằng một con mắt nghiêm khắc:

- Những người không phải làm phải ăn như cô! Đi đồng áng vườn tược suốt ngày, mặc áo đẹp để làm gì? Cha mẹ chết sớm, chẳng để cho một chút gì, nay có vườn có ruộng thế là giỏi rồi. Đàn đúm ăn mặc thì sao có được thế. Tao mà là con gái thì tao lấy nó.

Bọn chị em lại nhìn về phía Vẹo làm, cười rộ. Tuy ghét Dậu, nhưng các cô cũng không thể thương Vẹo.

- Ồ, có thì dì bảo có bao nhiêu. Bất quá hai sào vườn mới tậu và năm sao chiêm ở Đống Ma chứ bao nhiêu.

- Ồ, thế còn ba sào mùa của nó ở Đống Lò nữa.

- Thì bất quá tám sào, cả vườn nữa là một mẫu.

Bà Xã Tèo trỏ tay về phía vườn của Vẹo:

- Ba mươi lịnh vườn kia, mùa cải này lại không hơn đồng bạc một ấy à. Nó chăm chỉ tằn tiện thế, rồi còn tậu thêm được nữa cứ. Nhà cô giầu nhất thôn này có bao nhiêu nào? Bất quá ba mẫu ruộng và tám sào vườn. Sau khi chia cho các em cô rồi thì về phần cô có được ba sào vườn không. Hai sào vườn ở cái làng Láng này bằng bốn mẫu ruộng ở làng khác. Tao thì tao lấy nó.

Cô Toán lại cười rũ:

- Nhưng người chả ra người, ngợm chả ra ngợm, vườn với ruộng thì làm gì?

- Ồ, nó làm sao? Béo tốt mạnh khỏe. Có cái nó không trang điểm thì trông thế. Nó ăn mặc vào thì lại không tốt tướng hơn cái thằng Dậu ấy à?

- Nhưng cũng đần.

- Người thế mà các cô bảo đần? Đần mà biết ăn dành để dụm, tậu ruộng tậu vườn. Cô thử vào nhà nó xem, nó sắm sửa có sang hơn nhà cô ấy không? Có cái nó không ăn mặc xa phí thì các cô bảo nó đần. Hay nó không biết ví von chim chuột thì các cô chê nó đần.

Các cô đều im không cãi được, nhưng trong lòng các cô thì không cô nào có thể ưng được một người chồng như thế. Người gì mà suốt đời cái khăn mỏ dìu nâu, cái quần cộc, cái áo cánh cụt tay, cả ba thứ đều cứ rách tã ra.

Các cô càng không thể ưng vì anh Vẹo hiền lành quá, ai hỏi cũng chỉ dạ rồi vâng, ai trêu ghẹo cũng chỉ nhịn, và không bao giờ biết đi xem chèo, và không bao giờ biết nói đùa một người con gái bao giờ.